comics & stories

Buradan devam

2011-03-13T20:47:00.001+02:00

http://zeynepalpaslan.tumblr.com/

Elenor

2011-02-07T22:36:00.001+02:00

Adam denizden çıktı. Öyle, birden bire. Nereden geldiğini bilmiyordu Elenor. Kıyıda sudan çıkmış balık gibi çırpınırken ondan ne beklediğini de.

Elenor kölelik görevi gereği, soyluların çini testileriyle sırtında litrelerce su taşımıştı. Ama adamı taşıyamadı. Bedeni şişmişti, ağırdı. İçinin tamamen boşaltılması gerekiyordu. Elenor bıçağı aldı.

Adamın dışını temizledi. Önce istiridyeler.

Adamın içini temizledi. Önce bağırsaklar.

Sonra karaciğer, dalak, safra kesesi, mide ve akciğerler. Sonra, içinde ne varsa. Ve en son, kalbi. Elenor, adamın hala atan kalbini ellerinde tuttu ve yanaklarına bastırdı. Sıcaklığı ve müziği yüzünde hissetti. Yavaşlayan ritmi. Onu dikiş kutusuna sakladı ve adamın içini yeni içlerle doldurmak için gereken malzemeleri toplamaya koyuldu.

Geceyarısı, ay doğduğunda adam yeniden hayat buldu. Konuşamıyordu, ama gözlerinde çok şey gördü Elenor. Savaşı, yıkımı, açlığı, acıyı gördü. Bir de katıksız sevgiyi. Sevginin gerisinde formüller vardı. Fizik formülleri. Sayılar. Elenor’un hiç bilmediği gizemli işaretler.

Adamı lahanaların arasına sakladı ve kuyuya koştu. Kafası karıştığı zamanlar kuyuya giderdi. Fısıltıları dinlemeye. Biraz daha gözyaşı akıtmaya. Tuzun, yılanların gözlerini yakacağını umarak avunurdu.

Fısıltılar, adamdan uzak durmasını söylediler. Başkaldırmamasını. Kaderine boyun eğmesini. Düzeni kimsenin ve hiçbir büyünün değiştiremeyeceğini. Fısıltılar, Elenor’a, adamı gömmesini söylediler.

Adam kalpsizdi. Kalbi uykudaydı. Yine de.. sevebilir miydi? Elenor bu sorunun cevabını öğrenmek için adamı konuşturmak zorundaydı. Hayattayken, yani gerçekten hayattayken çağının en büyük bilgini sayılan bu ünlü fizikçiye her şeyi yeni baştan öğretmek zorundaydı.

Adam günlerce, gecelerce uyudu. Formüller, sayılar, sözcükler ve hatıralar geri geldiler, kafasına yerleştiler. Uykusunda, lahanaların arasında, Elenor’un ismini sayıkladı. Elenor adamı duymadı.

Konuşmaktan vazgeçtiklerinde, konuşmanın başka biçimleri olduğunu da keşfettiler. Dikiş kutusundaki kalp, bedenlerinin ritmine ayak uydurmaya çalışır gibi, ağır ağır atmaya koyuldu. Elenor, hissettiği şeyin bir formülü olup olmadığını merak etti.

Sessizliğin içinden kuyu, asıl kalpsiz olanın Elenor olduğunu fısıldadı. Hiçbir kötülüğün cezasız kalmayacağını. Kölelerin köle edinemeyeceğini. Büyülerin işe yaramayacağını. Ve adamın onu bu adadan kurtaramayacağını. Hanımefendi dikiş kutusunu bulduğunda ve kalbi domuzların önüne attığında, Elenor...

Yılanlar domuzları dinledi. Önce homurtular.

Sonra çığlıklar. Ve gözyaşı.

Hanımefendi, boynunu saran incileri okşadı ve eğlencesine devam etti.

Nichts zum Reden.

2011-02-06T14:40:00.001+02:00

Haruki Murakami

2011-01-29T16:20:00.000+02:00

(Radikal Kitap'ta yayımlandı.)

Batı, kendini dünyanın merkezine koyarak Japonya’yı tüm dünya adına ‘uzakdoğu’, ‘japone’ olan her şeyi de uzak -dolayısıyla egzotik- olarak tanımlamış ve Japon ritüellerini kendi steril, ne kadar loş olursa olsun hep pırıl pırıl bir ışık yayan mekanlarına kabul ederek pahalı sinematografik zevklere dönüştürmeyi bilmiştir. Süzgeçten geçirilen Japon geleneklerine yakın durmak (ya da en azından sempati duymak) bu yüzden batıda bir statü sembolü haline gelmiş, iş adamlarından sofistike Cosmo kızlarına, akademisyenlerden Hollywood yıldızlarına geniş (?) bir kitle tarafından kucaklanmıştır. Çok çalışan ama üç saat süren çay ritüeline de vakit ayırmayı bilen Japon miti aslında ‘vejeteryan suşi’den ya da kimono modasından farksızdır ve Japonlar yalnız, güzel ve uzak ülkelerinde kendi yaşamlarını kendi tempolarında, herkesten habersiz sürdürmeye devam etmişlerdir.

Evrensel olmak uzak, egzotik ve yerel olanı allayıp pullayarak egemen kültüre, yani Batı’ya sunmak ve beğendirmekle mümkün olur. Japonya’nın en çok okunan ve en çok tartışılan yazarı Haruki Murakami’nin evrenselliği ve uluslararası üne kavuşmasındaki süreç ise, daha dolambaçlı bir yol izlemiş. (Yazarın ilk kitabı Japonya’da 1979 yılında yayımlanmış, Avrupa ve Amerika’da tanınması ise 20 yıl almış.) Bugün kitapları 40 dile çevrilmiş olan Murakami, yerel ve geleneksel olanı bir kenara ittiği halde Batı’dan tam not almayı başarabilmiş ender ‘yabancı’ yazarlardan. Aynı sebeplerden, Japonya’da gençler tarafından çok sevilirken, Batı’nın etkisinde kaldığı gerekçesiyle (yalnız karakterlerinin ‘batılı’ duruşları yüzünden değil, aynı zamanda kitaplarında –Beach Boys’tan Vivaldi’ye, The Beatles’ten Nat King Cole’ye- satır başı rastlanan ve birçoğu için ayak uydurulması oldukça güç olan Amerikan popüler kültür referansları yüzünden) geleneklere bağlı yaşlı okurlar tarafından çokça eleştiriliyor.

Katı kuralları olan gelenekçi Japon toplumunda gençler biraz nefes alabilmek adına modaya, lüks markalara, teknolojiye, karaokeye ve Murakami’ye sığınıyorlar. “Gelenekleri sıkıcı buluyorum” demekten çekinmeyen yazar, geleneklere isyan eden Japon gençlerinin sözcüsü, dert ortağı ve zaman zaman da onlara ders veren (“Kapitalizm kötüdür!”) ama iyi müzikten ve bar işletmekten de anlayan, Avrupa ve Amerika görmüş ‘cool’ bir ağabey gibi. Murakami’nin yargılamayan bir üslupla, gerçek hayatta karşısına çıkan insanlardan ilham alarak hayat verdiği kahramanları egzotik olan (yani Batılı gözüyle ‘tam Japon’ olan) her şeyden köşebucak kaçıyorlar. Onlar uzun çay ritüelleri yerine filtre kahveyi, suşi yerine spagettiyi tercih ediyorlar. Geleneksel Japon sanatından değil, Amerikan popüler kültüründen etkileniyorlar. Aşk konusunda kafası karışık, içki içmeyi ve güzel müzik dinlemeyi seven, Tokyo’nun kalabalık caddelerinde ellerinde şemsiyelerle yürürken ya da otobanda büyük retro Amerikan arabaları sürerken hayal etmekte hiç zorlanmadığımız, kolay özdeşleşilebilecek, ‘basit’ karakterler onlar. Batılılara ‘o da bizden’ hissi veren romantikler. (16 dile çevrilmiş, Türkçede Doğan Kitap tarafından yayımlanmış İmkansızın Şarkısı mesela; ‘68 olaylarını bir aşk üçgeni çerçevesinde ele alıyor ve çıkış noktası, The Beatles’in Norwegian Wood isimli parçası.)

Kyoto doğumlu Murakami’nin kendisi de, babası Japon edebiyatı öğretmeni olmasına rağmen (ya da belki de tam da bu yüzdendir, bilinmez) çocukluk ve gençlik yıllarında Japon sanatından uzak durmuş. Onun yerine, ne övülecek ne yerilecek bir şey yaparak, kendini Amerikan edebiyatına vermiş. Okul yıllarını film senaryoları okuyarak geçirmiş, sonraları F. Scott Fitzgerald, John Irving, Raymond Carver, Truman Capote gibi çok sevdiği yazarların kitaplarını çevirmiş. Sanatçı kişiliğini şekillendiren, kendini Batı kültürüne daha yakın hissetmesi ve bu kültürden beslenmesi olmuş. Caz plakları dinleyerek, Hollywood filmleri izleyerek büyümüş Murakami’nin ilk romanını yazmaya beyzbol maçı izlerken karar vermiş olması durumu özetliyor zaten. Bugün kendisiyle aynı duyguları, aynı kültürel ikilemleri ve kimlik bunalımlarını yaşayan Japon gençlerinin onu dindarcasına okumalarına, yeni kitabı için kitapçıların önünde kuyruk olmalarına da şaşmamak gerek. Zaten Murakami de, Japonya’da çok satmasına hiç şaşırmadığını söylüyor.

Murakami’nin basit ve akıcı bir üslupla yazdığı hikayelere, minimal ve melodik bir müzik gibi, okuyucuyu düş görmeye, dalıp gitmeye teşvik eden, hayal gücünü tetikleyen, insanda konuşan hayvanlarla çayırlarda koşuyormuş hissi uyandıran duygusal bir ton hakim. Müzik Murakami’nin eserlerinde yalnızca referans verilen pop şarkılarında değil, romanlarının geneline hakim olan bu tonda da gösteriyor kendini. Binlerce caz plağına sahip olduğu söylenen Murakami müzikten ilham alarak yazıyor. Bu etkilenme, karşılıklı. Resmi internet sitesinde (hakkında sigarayı bırakmış olduğu, koşu maratonlarına katıldığı, bir zamanlar bir caz kulübü işletmiş olduğu gibi gerekli gereksiz bir sürü bilgi edinebileceğiniz bir site: www.murakami.ch) yazarın romanlarının ‘soundtrack’larını da dinlemeniz mümkün. Onun eserlerinden ilham alınarak, okuma deneyimine eşlik etmesi için yaratılmış müzikler, okuyucuyla yazar arasında pek sık karşılaşmadığımız, interaktif bir yakınlaşma vadediyor. Müzikle ilgilenen ve metnin kendisiyle yetinmek istemeyen Murakami okuyucuları, onun hikayelerine fon müziği oluşturabilecek eserlerini yazara gönderip, bu sitede yayımlatabiliyorlar. Müzik, fanları tarafından yazar hakkında yazılmış kitaplarda da ön planda tutuluyor; mesela Profesör Jay Rubin’in Murakami’nin yaşamını eserlerindeki otobiyografik öğelerden yola çıkarak anlattığı ‘Haruki Murakami and the Music of Words’ (Haruki Murakami ve Sözcüklerin Müziği). Murakami eserlerine hakim olan bu müzikal ve oyuncu ton, yazarın zaman zaman ‘çocuksu’ olarak adlandırılma pahasına (bunun batı kültüründe bir küçümseme ifadesi olduğunu farz ediyoruz), fanteziler ve fabllar aracılığıyla ‘evrensel’ duyguları aktarmasına ve her seferinde bol melodili bir içsel yolculuk hikayesi anlatabilmesine de katkıda bulunuyor.

Picasso, eserlerindeki boğa imgesinin bir simge olarak (erkeklik, rütbe, iktidar, vs.) görülmesine karşı çıkarak nasıl ‘Ben sadece boğa çiziyorum’ demişse, Murakami de ‘Ben sadece koyunlar hakkında yazıyorum, altında başka anlamlar aramaya kalkmayın’ diyor. Özel yaşamını ‘normal, ama olaysız da olmayan’ bir yaşam olarak tanımlayan yazar, kitaplarının da bu şekilde değerlendirilmesini talep ediyor belli ki. Tabii metin bir kez görücüye çıktıktan sonra yazara yorum konusunda söz hakkı verilmez, özellikle de Murakami gibi ‘çocuksu’ bir yazarın yan anlamları didik didik edilmeye, hatta hiç yoktan yepyeni bir alt metin yaratılmaya müsait, hayvan imgeleriyle masalsı bir hayal dünyasını kışkırtan sade metinleri söz konusuysa. (Yazara 1996 Yomiuri Edebiyat Ödülü’nü kazandıran ve hakkında bir de inceleme kitabının basılmış olduğu Zemberekkuşu’nun Güncesi’nde, mesela, kafası karışık, intihar saplantılı, melankolik karakterlere eşlik eden ‘yardımcı oyuncular’ olarak bir Zemberekkuşu ve Uskumru isimli bir kedi karşımıza çıkıyor.) Belki de Batılı eleştirmenlerin Murakami’yi bu kadar sempatik bulmalarının sebebi, onun yarattığı ‘o da bizden ama bak sen şu işe, hem de Japon!’ hissiyatından çok, eserlerini içlerini istedikleri ‘yetişkin’, ağır başlı renklerle boyayabilecekleri boyama kitapları olarak görmeleri olabilir. Ve belki de –Batılılar ne kadar sahiplenirse sahiplensin- onu tam istediği gibi, yani ‘olduğu gibi’ kabul edenler, sadece gerçek okuyucu kitlesi, yani 30 yaş altı Japon gençleridir.

Çeviriler

2011-01-28T17:56:00.001+02:00

CESARE LOMBROSO (1835-1909)

2011-01-21T16:21:00.003+02:00

Kriminoloji tarihinin en önemli figürlerinden biri olan İtalyan doktor Cesare Lombroso odasına kapanıp idam mahkumlarının kadavralarını incelerken, tıpkı Mary Shelley’in kahramanı Dr. Frankenstein gibi, bir canavar yarattı. Frankenstein’in canavarının ismi yoktu, Lombroso’nun canavarı ise ‘kriminal antropoloji’ ismiyle tarihe geçti.

Lombroso’nun Darwin’in evrim teorisinden etkilenerek oluşturduğu bu pozitivist kriminoloji teorisine göre, suçlular doğuştan gelen birtakım fiziksel özelliklere (stigmata) sahiptiler. Lombroso’nun ‘doğuştan suçluluk’ teorisini dayandırdığı atavizm (soyaçekim), onun suçlularda vahşi ve ilkel insana ait özelliklerin bulunduğunu ve onların dürtülerine söz geçiremeden, yani ellerinde olmadan suç işlediklerini ya da suç işlemeye yazgılı olduklarını savunmasına olanak veriyordu. Bilim nihayet ‘alınyazısı’nı da anlamlandırmayı başarmıştı. ‘Sosyal biyoloji’, yani ruhsal ve fiziksel özellikler arasında bağ kurularak yapılan karakter incemeleri (C.S.I dilinde ‘profil çıkarma’), Lombroso ve takipçilerinin bireyi suçlu olarak damgalamaları için mükemmel bir araç olmuştu: Gözler ruhun aynasıydı elbette; tabii iri göz çukurları, vücuttaki kıl azlığı, yüzdeki asimetri, küçük kafa tası, kıvırcık saç, büyük kulaklar ve iri elmacık kemikleri de öyle.

Lombroso insan doğası ve ‘katil doğanlar’ üzerine kafa yorarken, suç işlenmesinde çevresel koşulların ve özgür iradenin rolünü yadsımıyor, ancak küçük görüyordu. Ona göre suçluların çoğu, atalarından miras aldıkları korkunç ruh (ve beden) tarafından bir kukla gibi yönetiliyor, kendilerini dizginleyemeden, kendilerinden geçercesine suç işliyorlardı. Mahkumları incelerken suçlu kadınların suçlu erkeklerle evlenmeye meyilli olduklarından, dolayısıyla bir sürü suçlu çocuk doğuracaklarından endişeleniyor, sonra evrimin zaman içinde nasıl olsa bu ‘arıza’ların kökünü kazıyacağını düşünerek rahatlıyordu. Karanlık odasında, raflara dizilmiş boy boy kafa tasları arasında çalışan Doktor Lombroso, tıpkı Dr. Frankenstein gibi, aydınlanma çağının karanlık yüzüydü.

Elimde Lombroso’nun “Suç İşleme – Sebepleri ve Önlenmeleri” isimli eserinin 1935 tarihli baskısı bulunuyor. Türkçeye tıp fakültesi doçenti Dr. Sadi Anadolu çevirmiş (İstanbul Sebat Basımevi, 1935) ve bir de önsöz yazarak, Lombroso’nun ‘suç ve ceza hakkındaki ortaçağ görüşlerine kesin darbeyi indirmiş olduğu’ndan söz etmiş. Belki de bilimin hayatı kolaylaştırmaya (suçluyu bir bakışta tanımaya) hizmet edebileceği, her şeyin –şimdi olmasa da yakın bir gelecekte- bilimsel olarak açıklanabileceği varsayımı yüzünden, Lombroso’nun teorileri o dönem gerçekten de Avrupa’da çok popüler olmuş. Zamanında hukuk fakültelerinde de okutulan bu kitapta, hepsi de ‘bilimsel verilere ve istatistiklere dayanan’, kriminolojinin yani suç biliminin aslında bir ‘suçlama bilimi’ olduğunu kanıtlayan, sonradan Avrupa’da biraz da suçluluk duygusunun etkisiyle ‘ırkçı’ ve ‘faşist’ olarak damgalanıp ‘çürütülmüş’ birçok yargı ve görüş var. Bunlar benim seçtiklerim:

“Siyah saçlılarla meskun olan yerlerde katiller yüzde yarım olduğu halde sarışınlarla meskun olan yerlerde yüzde altıdır.”

“Irkın suçluluğa etkisi Yahudi ve çingenelerde büsbütün belirlidir. (...) Yahudilerin özel suç işleme şekilleri vardır. (...) Çingeneler kıyacı bir ırkın yaşayan örneğidir. Grelman der ki (...) çingeneler en az emekle yaşamaya çalışırlar. (...) Yalan yere yeminle birbirlerini bile aldatırlar, nankördürler, gaddar ve korkaktırlar. (...) Ayakları çıplaktır, fakat işlemeli gömlek giyerler. (...) Hiçbir ahlakları olmadığı halde batıl inanışları vardır.”

“Kalpazanlık alkol ucuzladıkça azalmıştır.”

“Çin afyon tiryakileri alakasız, öldürmeğe ve intihara mayyaldırlar.”

“Stanley Afrika’da Ruga-Ruga isminde bir hırsız kabileye rasgelmiştir ki pek fazla miktarda hachich kullanıyorlar.”

“Hırsızların yüzde 32.4’ü, çapulcuların yüzde 23.1’i, ahlaksal suçluların yüzde 21’i, yalancı şahitlerin yüzde 13’ü, kundakçıların yüzde 12.9’u, alışkın suçluların yüzde 30’u, tesadüfi suçluların yüzde 17.5’i piçlerdir.”

“100 kıyacıdan dördünün anası, üçünün babası, altısının kardeşi deli, dördünün kardeşi saralıdır.”

“Öldürme ve sahtekarlıkta erkek suçu fazladır. (...) Kadının öldürme ve yaralama suçlarında daha az alakadar olması vücudunun zayıflığından ileri gelir. Bir ölütü tasarlamak, hazırlamak ve yapmak yalnız bedensel güç değil muayyen bir zeka seviyesine de muhtaçtır ki bu da kadında yoktur.”

“Londra’da 30 yaşından aşağı kadın suçluların yüzde 80’i ve 30’undan yukarı kadın suçluların yüzde 7’si fahişelerdendir. Bu da fuhuşla suçluluk arasındaki sıkı bağlılığı gösterir.”

“Her iki cinste, bilhassa kadında, en ağır suçlar kültürün en aşağı olduğu yerlerdedir.”

“Bekar kadınlarda suç işleme fazladır.”

“Sıcak iklimin suç işlemedeki rolünü ortadan kaldıramayız, fakat bu tesiri tadil edecek çareler bulabiliriz. Kanunlarda iklimin etkisini göz önünde tutmak gerekir. Söz gelişi, on iki yaşında bir kıza yapılan zina güney ve kuzey memleketlerinde aynı muameleyi görmemelidir. Çünkü cinsel erginlik yaşı farklıdır.”

Tüm korkunçluğuna ve gülünçlüğüne rağmen, bu ‘veri’leri yazıldıkları döneme göre değerlendirmek zorundayız. Lombroso’yu kötü niyetli bir ırkçı olarak karikatürize edip onun eski zamandan kalma tehlikeli ‘nefret söylemi’ne gülüp geçmek, bu tip yargıların geçmişte kaldığını varsayarak içimizi yok yere rahatlatmaktan başka bir işe yaramayacaktır. Bu da, bugün etnik kimliklerin, cinsiyetin ya da fiziksel özelliklerin ayrımcılığa vesile olmadığı, kimsenin ‘potansiyel’ suçlu olmadığı ya da ‘herkesin eşit derecede potansiyel suçlu olduğu’ bir dünyada yaşadığımız yanılsamasını doğuracaktır. Asıl tehlikeli olan, siyaseten doğruculuktan bihaber çılgın bilim insanları değil, bugün siyaseten doğruculuk maskesi altında gizlenmeye çalışılan benzer yargıların varlığını sürdürmesidir.

Biçim, İçerik ve Yorum

2011-01-14T16:02:00.004+02:00

Post-yapısalcı eleştirmen Susan Sontag, ‘Yoruma Karşı’ isimli makalesinde sanat yapıtını biçim ve içerik şeklinde iki bölüme ayırmanın bir yanılsama olduğundan bahsediyor. Platon, sanatın bir ‘mimesis’ yani doğadakilerin bir taklidi olduğunu, bu yüzden işlevsiz ve yararsız olduğunu ileri sürerken, Aristoteles, ‘katarsis’ten, tedavi edici bir arınmadan bahsederek sanatın yararsız olduğuna karşı çıkar. Temsil ya da taklit gibi sözcüklerin sanatla birlikte anılmasının sonucu, Sontag’a göre, biçim ve içeriğin birbirinden koparılarak adlandırılması olmuştur. Bu sanat anlayışına göre temel olan içeriktir. Biçim ise ‘yardımcı bir süs’ten ibarettir. İçeriğe verilen bu önem (hatta sanat yapıtının içeriğe indirgenmesi), sanatın bir şey anlattığı yanılsamasını ve dolayısıyla ‘yorum’u beraberinde getirmiştir. Makaleye göre, altmetin okumaları, gizli anlamı bulup çıkarma çabaları bir ‘çeviri’ işine dönüşmüştür. ‘Aslında bunu demek istiyor’ demek, yapıtın kendisiyle yetinmemektir.

Modern resme baktığımızda, yorumdan kaçmaya çalışan, figürden uzaklaşan ve soyutlaşan bir sanat anlayışıyla karşılaşırız, diyor, Sontag. Burada, Antonioni’nin Blow Up’ını hatırlıyorum: Ressam, yaptığı soyut resmi gösterirken, kahramanımız resmin ne anlattığını soruyor. İçimden geldiği gibi çizdim, diyor, ressam. Anlam nasıl olsa sonradan üzerine yapıştırılıyor. Yine burada Picasso’nun ‘Ben aslında sadece boğa çiziyorum.’ dediğini hatırlayabiliriz. Boğaları iktidarın, erkekliğin ya da faşizmin sembolleri olarak okuduğumuzdan, resimlere baktığımızda boğa gördüğümüzü unutuyoruz. Yorum, boğaları bizden uzaklaştırmış oluyor. Cioran, biraz belirsiz bir kötümserlikle, ‘Bir eserin her yorumu kötü ya da yararsızdır, zira her şey, doğrudan yapılmadığında geçersizdir.’, diyor.

‘Tür’ (genre) dediğimiz şey, kalıplaşmış biçimler olarak görülebilir. (bunlar, kalıplaşmış içerikleri de içlerinde barındırırlar) Tür, belirli temalara geçirilmiş kılıflar gibidir. ‘Interragating Autorship and Genre’ adlı makalede, türün, izleyicinin beklentilerini yaratan bir sistem olduğundan bahsediliyor. Tür ile oynamak, onu yapıbozumuna uğratmak, izleyicinin beklentileriyle de oynamak anlamına geliyor. Böylece, izleyici düşünmeye, yepyeni bir anlam yaratmaya zorlanıyor. Anlatılan tema (içerik) farklı bir türe (biçime) sarılarak anlatıldığında, diğer türün kalıplaşmış içeriğiyle birlikte bir anlam daha oluşturuyor. ‘Post-Structuralism and Deconstruction’ adlı makalede Peter Brunette, biçimin, bağlamı, içeriği ve yorumu etkileyen bir silah olarak kullanılabileceğinden bahsederken, aslında ‘deconstruction’ı kastediyor. Burada durup Woody Allen’ın Zelig’ine bakmakta yarar var:

Belgesel, platoncu yaklaşıma uygun olarak, orjinal gerçeği kopyalayan bir tür, bir taklit ve bir temsil. Zelig, kurmaca bir içeriği belgesel bir biçime sararak anlatıyor. Tersini de düşünebiliriz: Zelig, belgesel formu koruyarak, bunu kurmaca bir içeriğe sarıyor. Biçim-içerik uyumu bozulduğundan, izleyici gerçeğe, temsile ve taklide dair içsel bir sorgulamaya itiliyor. Anlatılan şeylere böylece bambaşka bir anlam/boyut katılmış oluyor. Bana göre bu bir ‘satori’ (uyanış,aydınlanma) özelliğine de sahip, çünkü ‘mockumentary’i deneyimleyen bir izleyici, bir daha asla ‘documentary’e aynı gözle bakamaz! Bu bir uyanıştır, aynı zamanda bir uyarıdır da. Bizi, gerçek olarak kabul ettiğimiz belgesele karşı uyarır. Onun güvenilmezliği, kurgusallığı ve kurmacalığı konusunda bizi şüpheye düşürür, çünkü Zelig gibi, açıkça kurmaca olan bir belgeseli çoktan izlemişizdir. Bu yüzden biçimle oynamak, yapıyı bozmak, kuvvetli bir silahtır.

Yapısalcılığın metnin yapısını esas alıp okuyucuyu ve okuyucuyla metin arasındaki etkileşimi yok saymasına itiraz ederek, post-yapısalcılık ve kişisel deneyimlerden yola çıkarak, okuyucunun (izleyicinin) sanat yapıtı üzerindeki etkisi (ve tersi) üzerinde durmak istiyorum. Yapıt, bağlamından bağımsız düşünülemez. Aynı zamanda, izleyicinin yapıta verdiği tepkilerden (estetik, ahlaksal,vb.) de ayrı tutulamaz. Bana göre sanatçının elinden çıkan yapıt, okuyucuya ulaştığı andan itibaren tek bir kişiye (sanatçıya) ait olmaktan çıkar. Okuyucu, Barthes’in de dediği gibi, metni tekrar tekrar yazabilir. Bir yapıt, okunduktan sonra asla eskisi gibi olmaz, değişir. Üzerine yüklenen anlamlarla sürekli kılınmış bir değişimdir bu. Tarihsel süreçler içinde de değişir, kişisel tarihlerin süreçleri içinde de. (yıllar sonra aynı kitabı okuduğumuzda çok farklı şeyler hissederiz) Okuyucu, yapıtın anlamını değiştirir ve bu, son derece kişisel bir deneyimdir. Peki, yapıtlar okuyucunun hayatını değiştirebilirler mi? Bana kalırsa, değiştirirler. Yaşamın çoğu zaman sanat eserlerinden ilham alınarak yaşandığı iddia edilir. Asıl üzerinde durmak istediğim konu, sanat eserinin insan hayatını nasıl etkilediği. Buna öncelikle, kurmaca karakterler üzerinden bakabiliriz:

Kürklü Venüs’te, mazoşist Severin karakteri, bir bahçede gördüğü Venüs heykeline aşık olur. Venüs’e çok benzeyen Wanda ile tanıştığında ve birbirlerine aşık olduklarında, Severin ondan kendisini kırbaçlamasını ister. Wanda, Severin’i kaybetmemek için bunu kabul ettiği anda, aralarında bambaşka bir ilişki başlamış olur. Bir sanat eserine yüklediği anlamı Wanda’ya yansıtır Severin. Aralarındaki aşk ilişkisi de, aslında, Severin’in Venüs heykelini yorumlayışıdır. Adam, bunu hayata geçirir. Kitabın kendi düzleminde, sanat eserinin karakterin hayatına ilham verdiğini görüyoruz. Bizim dünyamızda bu kitap, bir çok insanın ilişkilerini, aşık olma biçimini ve değer yargılarını etkilemiştir. Hala bir Velvet Underground üyesiyken Lou Reed, bu kitaptan ilham alarak ‘Venus In Furs’u yazmıştır. İntertextual boyuttaki etkileşim, eminim ki Lou Reed’in hayatındaki değişimi yansıtmaktadır. Buna bir ek olarak, bu şarkı, benim hayatımı değiştirdi ve bir dönemine ‘fon müziği’ olabilecek kadar tarafımdan çok ‘yaşandı’ diyebilirim.

Bunları anlatırken asıl söylemek istediğim şey şu: İzleyici yapıtla, onu anlamaktan ya da yorumlamaktan çok daha derin ve kişisel bir ilişki kurabilir: Onu SEVEBİLİR ve onu yaşayabilir. Bu hisler, yapıta yüklenilen bütün anlamların ötesindedir. Okuyucu, yapıt üzerinden kendi hayallerini yaşar, bu bağlamda yapıtı öznelleştirmiş olur. Bu etkileşim, yapıtın kendisinden bağımsız düşünülemez. Sonuçta, yazarın yazarkenki amacı paylaşmak olsun olmasın, okuyucu o yapıttan bir şeyler mutlaka alacaktır. Yazarın kafasındaki fikirler böylece asla sabit kalamazlar, onlara bir şeyler eklenmesi, başka insanların kafasında yeniden yazılması kaçınılmazdır. Yazar, otoriter (tanrısal) olabilir. Buna karşılık okuyucu, özgürdür. En basit şekliyle düşünürsek, okuyucu kitabı ortasından başlayarak okuyabilir. Veya ilk eline aldığında, nasıl bittiğine bakmak için son sayfayı okuyabilir. Metni çarpıtabilir ya da yeniden yazabilir. Bu yüzden yazarı esas, okuyucuyu ise pasif kılmak ya da yok saymak tuhaf geliyor bana.

Yorumla ilgili son olarak şunu demek istiyorum: Yazarın kimliği, tarihsel ve kültürel duruşu önemlidir. Yapıt, bundan ayrı düşünülmemeli. Kafka’ya ve Sadık Hidayet’e baktığımızda, benzer temaları benzer bir üslupla ele aldıklarını görürüz. Fakat Sadık Hidayet’i bugün İran’ın toplumsal değerlerini ve kültürünü düşünmeden okumamız imkansızdır. Aynı şekilde, yorumlama konusunda okurun kimliği de önemlidir. Batılı birinin Hidayet’e bakışı, elbette, çok farklı olacaktır. Hisler evrenseldir, fakat yorum, kültürle şekillenir ve çoğu zaman hisleri de etkiler.

Aslında belki de önemli olan, bir yapıtı anlama yetisinden çok, onu sevme yetisidir.

TAKING THE INITIATIVE

2011-01-13T15:13:00.004+02:00

In season four of the Buffy the Vampire Slayer, Buffy faces “an elite military special force, ‘The Initiative’, located beneath the university, is apprehending, studying and neutralizing the demons that plague Sunnydale.” (Frances Early, Staking Her Claim: Buffy the Vampire Slayer as Transgressive Woman Warrior) Professor Walsh, Buffy’s psychology teacher in university, runs the Initiative. The commandos of this underground lab fight demons and vampires using scientific methods and once they capture them, they drug them and make scientific tests on them. The white, modern lab-labyrinth contains individual cells, surveillance in every cell and scientific-medical equipment. This article will claim that the center Initiative –considering the labs construction, the scientists and doctors attitude to demons and the experiments made on demons- represents the dark side of psychology, which is the prison-like mental hospital. This article explains the relationship between prison and mental hospital, and why the Initiative is a metaphor for mental hospital.

THE BOUNDRY BETWEEN GOOD AND EVIL

Before just saying that the Initiative represents mental institutions, the demons part in that should be explained. Demons are considered by the Initiative as ‘sub-humans’ and nothing else. The Initiative categorizes them by their ‘kind’, they don’t value their individuality. They are not individual creatures with different minds and characteristics but ‘hostile sub terrestrials’. As Aimee Fifarek explains in her article “Mind and Heart with Spirit Joined: The Buffyverse as an Information System”, ‘The Initiative makes no effort to distinguish between the supernatural and its evil components. To them, demons, werewolves and vampires are nothing more than valuable lab rats.’ Also Rob Breton says in his article ‘Dissing the Age of MOO: Initiatives, Alternatives and Rationality’ that, “…the Initiative dehumanize and objectify their pray, rationalizing the demon hunt.” And “…rely on binary thinking to distinguish monster from human, the binary then does their thinking for them, mechanistically organizing good and evil without any need to consult the personal or the particular.”. In the episode ‘New Moon Rising’ Buffy says…

Buffy: You sounded like Mr. Initiative, demons bad, people good.
Riley: Something wrong with that theorem?
Buffy: There’s different degrees of…
Riley: Evil?

So, what does ‘evil’ represent?

Mental illness was once considered a disease of personal failing or a spiritual disease (the mentally ill patient was often considered possessed by evil spirits, thought to be under the spell of witchcraft, or influenced by the moon, from the origin of the term “lunacy”). The insane were seen incurable, subhuman creatures doomed to a life in shackles and chains at an almshouse (poorhouse) or in jail cells for the mad.

Ann Palmer, 20th Century History of the Treatment of Mental Illness: A Review

After decades that mentally ill is considered to be a demon, a demon became a metaphor for the mentally ill. Of course, demons and vampires can represent many different things but it is a fact that they refer to social problems. And mental illness IS a social problem. Demons, ‘others’ like mental patients are not ‘normal’ and usually considered a treat to society or themselves. As demons, vampires and werewolves have two faces, changing time to time like personalities and that can be considered also as a personality disorder, even as schizophrenia. As Martin Buinicki mentioned in his article ‘Buffy the Vampire Disciplinarian: Institutional Excess and the New Economy of Power’, “…vampires and demons –creatures without souls- represent figures who are truly marginalized by society and supposedly in need of discipline.” In the Initiative, different kind of mental illness is represented by different kind of demons such as vampires and werewolves, and there is only the ‘kind’ to be categorized, not individuals. The Initiative ignores their personalities. As William Wandless says in his article ‘Undead Letters: Searches and Researches in Buffy the Vampire Slayer’ that “for Buffy and friends, demons and vampires are subjects of folklore and mythology, (…) for the soldiers of the Initiative, however, these monsters are scientific objects, a collection of facts and data to be analyzed and neutralized.

Considering the history of mental institutions, it is obvious that the treatment and attitude towards patients has improved –or maybe just became a different shape. Considering the first mental hospital ever build, the Bethlem Royal Hospital in London (1247) resembles the Initiative.

…due the poor understanding of mental illness at the time, patients at Bethlem were considered inhuman, and were treated accordingly: shackled, whipped, kept naked on beds of straw, and fed through the bars of their cages. (…) with no division between sexes or classes of illness.

MedHunters-A history of Mental Hospitals

As Don Weitz mentioned in his article ‘Notes on Psychiatric Fascism’, “Today’s witches, heretics and scapegoats are labeled mentally ill or schizophrenic.” And in Buffy’s world, mentally ill is represented by scapegoats again.

Suppose that instead of believing in mental illness, people today believe in evil spirit possession and explained weird or unacceptable behavior as the product of evil spirits.

Lawrence Stevens, Is Involuntary Commitment for “Mental Illness” a Violation of Substantive Due Process?”

What would happen is what we see in the Initiative. Demons, representatives for mental patients, are faced with an harsh ‘treatment’, categorized and kept in cages like patients in early asylums.

THE INITIATIVE AS A PSYCHO-PRISON

Considering locked doors, surveillance, underground labs and individual cells, the Initiative is pretty much like a mental hospital. To understand the forces of the Initiative and why the elements of this force represent the mental hospital, mental hospital shouldn’t be seeing apart and different from prison. On the surface, a mental institution exist to help and treat the mentally ill, even gain them back to society. However, the history of this institution and its methods so far is not different then prison. This is the dark side of psychiatry and the Initiative represents it.

There are voluntarily patients and involuntarily patients. Demons in the Initiative –captured by commandos and kept locked in cells- are clearly involuntarily patients who are forced to face fear and punishment. Just like in prison and just like in mental hospitals.

Hospital psychiatry with it’s emphasis on the control of inmate behavior through high risk behavior modification programs, biological ‘treatments’, physical and mechanical restraints, locked doors and wards, and seclusion-isolation rooms, have always exhibited several fascist elements. (…) Hospital psychiatry is very similar to the prison system. In the prison or correctional system psychiatrists have been used as consultants to design dangerous, unethical behavior modification programs and to conduct high risk drug experiments on prisoners. Both the psychiatric system and the prison system use fear, force and fraud for the purpose of social control and punishment.

Don Weitz, Notes on Psychiatric Fascism

Demons are captured and put in cells. The Initiative doesn’t question their characteristics. Being a demon is enough for them. This kind of understanding is not different from mental institutions:

Psychiatry gets authority and power to force, imprison, involuntarily commit and treat individuals against their will from the state. Mental health legislation gives psychiatrists and other physicians the power to involuntarily commit any person they ‘believe’, after only minutes of examination, to be dangerous to themselves or others.

Don Weitz, Notes on Psychiatric Fascism

Surveillance is also a common element of the forces belong mental hospitals and prison, which is seen in the Initiative. The Initiative has surveillance-camera system in every individual cell. Demons are watched but they cannot see who is watching them. This reminds of course the Bentham’s Panopticon, which is (according to the Stanford Encyclopedia of Philosophy, like Foucault said) “an ideal architectural model of modern disciplinary power, it is a design for prison, built so that each inmate is separated from and invisible to all the others (in separate cells) and each inmate is always visible to a monitor situated in a central tower. Monitors will not in fact always see each inmate, the point is that they could at any time.” Institutions like hospitals and prison use that control system based on the prison and so does the Initiative.

BtVS also seems to depict these institutions as Faucaultian models of discipline and punishment, emphasizing surveillance, categorization, and regulation of behavior. (…)The use of surveillance is most obvious in the Initiative.

Martin Buinicki, Buffy the Vampire Disciplinarian: Institutional Excess and the New Economy of Power.

The key word is ‘controlling’. Demons, like mental patients, should be under the control. They should be disciplined and examined. Bentham’s suggestion was surveillance, so does the Initiative. According the Stanford Encyclopedia of Philosophy, Foucault argues that ‘the new mode of punishment becomes the model for control of an entire society, with factories, hospitals and schools modeled on the modern prison.’

The architectural design of the Initiative’s underground complex, which holds demons in individual cells with transparent walls facing a central hallway, seems to replicate Bentham’s Panopticon.

Martin Buinicki, Buffy the Vampire Disciplinarian: Institutional Excess and the New Economy of Power.

Demons are ‘treated’ and examined in the Initiative against their will. Lawrence Stevens says in his article ‘Is Involuntarily Commitment for Mental Illness a Violation of Substantive Due Process?’ that, mental hospitals are jails for all persons detained against their will. There is no boundry between prison and mental institution and the Initiative, prisoner and the mentally ill, and demons.

PSYCHOSURGERY AS A TREATMENT IN THE INITIATIVE

Psychosurgery is the surgical intervention to sever fibers connecting one part of the brain with another or to remove, destroy or stimulate brain tissue with the intent or modifying or altering disturbances of behavior, thought content, or mood for which no organic pathological cause can be demonstrated.

Lawrence Stevens, The Brain-Butchery Called Psychosurgery

Psychosurgery is also called ‘lobotomy’, which was very popular until sixties and is less popular nowadays, but still exists. Today, the operation of lobotomy is thought to belong to the ‘dark side of psychiatry’. In this chapter, the Initiative’s scientific examination methods such as the famous ‘chip’ they put in Spike’s brain will be discussed, and shown how this is very related to lobotomy itself.

As Aimee Fifarek said in her article ‘Mind and Heart with Spirit Joined: The Buffyverse as an Information system’ that the Initiative works with “anti-violence chips to neutralize the threat they (demons) pose to humans”. And after the chip operation, Spike cannot hurt humans but demons. Each time he tries to hurt a human being he suffers from a terrible headache, however, it doesn’t happen with other demons. So, Spike’s mind is controlled by the Initiative.

The chip and its function resembles lobotomy:

One type of lobotomy (…) involves drilling two holes in the “patient’s” skull on each side of the forehead at the top at about the hearline to allow access to the frontal lobes of the brain where intellectual mental functioning, thinking, and creation of emotion is believed to take place. In one version (…) a cylindrical shaped device that resembles an apple corer is inserted into both sides of brain and a cylindrical shaped peace of each frontal lobe is removed.

Lawrence Stevens, The Brain-Butchery Called Psychosurgery

However, it is not Spike’s emotions that are controlled. His desire for hurting or killing people still continues, but he is not able to do that anymore. As Anthony Bradley says in his article ‘Choosing Laws, Choosing Families: Images of Law, Love and Authority in Buffy the Vampire Slayer”, Spike may not be capable of physically hurting humans but he is far from being harmless. He is not capable, like patients who survived lobotomy aren’t capable of doing things that they used to be and lost their all kinds of social skills, included the ones considered dangerous.

Demons are mental patients who are kept in cages against their will and who are examined and medically treated against their will. According to the Stanford Encyclopedia of Philosophy, the examination is a method of control that combines hierarchical observation with normative judgment and also the examination turns the individual into a ‘case’—in both senses of the term: a scientific case and an object of care, carrying is always also an opportunity for control.

Like Spike’s chip operation, almost all psychosurgeries are performed without considering the patients will. Usually, (in Spike’s case also) the patient does not even know what happened to her/him. Today, lobotomy is not the most popular treatment but the principles of lobotomy (control mechanism and force) is still the biggest element of psychiatric treatment. This treatment consists of not only surgeries and drugs, also all kinds of medical experiments performed by psychiatrists in mental hospitals. This situation is very related to the Initiative, because demons kept in Initiative are examined and ‘treated’ against their will and drugged (as experiment and tests) without their knowledge.

FORCES OF EVIL, FORCES OF DARKNESS, FORCES OF SCIENCE

‘Initiative’ is defined in the Dictionary as ‘the power or opportunity to act or take charge before others do’ and also ‘an act or strategy intended to resolve a difficulty or improve a situation’. The Initiative in the Buffy the Vampire Slayer intends to solve the demon problem, which is a metaphor for mental illness. Their methods are based on the dark ages of psychiatry when mental patients were considered to be demons and the dark side of this science that still remains the same today. They use force and medical controlling devices, which are not so strange to the modern psychiatry. Patients today are still seeing as ‘others’ and considered dangerous, being demonized and categorized. As a big scientific lab, the Initiative is a perfect metaphor for prison-like mental hospital, in other words, like Don Weitz called them in ‘Notes on Psychiatric Fascism’, psycho-prisons.

Zeynep Alpaslan

(from an old paper for Tuna Erdem's course 'Space in Motion')

Humor Komedyası

2011-01-11T14:15:00.002+02:00

(İng. Comedy of humours; homour . kan, safra, vs. gibi organsal bir cismin sıvı maddesi; bugünkü anlamda: huy, mizaç). Karakter komedyası’nın oluşmasına yol açmış bir çeşit Rönesans dönemi İngiliz komedyası. 16. yüzyıl fizyoloji düşüncesinin temellik ettiği Humor Komedyası’nda, kişilerin huylarına egemen olan tek bir özelliğin ele alınması ve abartılması yoluyla, böyle bir özelliğin kişide yarattığı dengesizliğin ortaya konmasına ve bunun komedyanın başlıca konumu olmasına çalışılır. Humor Komedyası’nın en iyi örnekleri Ben Johson tarafından verilmiştir.

Gerçekçi Tiyatro Sözlüğü (Aziz Çalışlar; Kültür Yayınevi – 1978)

Antik fizyolojide dört temel vücut sıvısının dengelendiği birey, hem fiziksel hem de ruhsal olarak sağlıklı birey olarak tanımlanıyor. ‘Humor’ denilen bu sıvılar ve karşılık geldikleri düşünülen özellikler/huylar şunlar:

Safra (yellow bile) – Asabiyet
Kara safra (black bile) – Melankoli
Balgam (phlegm) – Soğukkanlılık
Akkan (lymph) – İyimserlik, neşelilik

Yürek Burgusu

2010-12-27T14:16:00.004+02:00

(Kısaltılmış versiyonu Notos Öykü'de yayımlandı.)

Henry James’in Yürek Burgusu romanı, sürükleyici bir hortlak hikayesi olmasının yanı sıra, alt metnin zaman zaman metnin önüne geçtiği, ne dediğinden çok ne demek istediği üzerine kafa yorulmuş, tartışılmış bir eser olmasıyla tanınıyor. Bir papaz kızı olan öğretmenin, zengin ve güçlü bir adamın yetim yeğenlerine bakıcılık göreviyle taşrada ‘saray gibi’ bir eve taşınmasıyla başlıyor hikaye. Çocukların (Miles ve Flora) amcasından etkilenen, bu ‘aşk’ı yenmeyi başaramayan öğretmen, teselliyi çocuklarda buluyor. Evdeki mutlu hayatları ise, öğretmenin kendinden önceki mürebbiyenin (Bayan Jessel) ve eski yardımcının (Quint) hayaletleriyle karşılaşmasıyla gölgeleniyor. Öğretmen, çocukların amcasının gelip onları kurtaracağı umudunu kaybetmeden, evin kahyası Bayan Grose’yi de yanına alarak, kendini hortlaklarla savaşmaya, çocukları onlardan korumaya adıyor. Bu basit yapının altında ise, ancak bir Henry James romanında görülebilecek kadar karmaşık ve derin katmanlar, psikolojik tahliller ve ironi var.

Gotik roman, her şeyin ‘mantıklı’ bir açıklaması olduğunda direnen, materyalizmi yeni din ilan etmiş, bilinmez ve gizemli olanı yok sayan aydınlanma çağına bir tepki olarak doğmuştur. Yürek Burgusu’nun kahramanı öğretmen, baba evini terk ettikten sonra yerleştiği yeni evde ‘açıklanamaz’ olan tarafından avlanır. Öğretmenin babasının papaz olması tesadüf değildir elbette. Kendisi ise şüpheci ve ‘bilgili’ biri olarak, aydınlanmanın tarafındadır. Ancak son derece zeki ve kibar olan çocuklara öğreteceği fazla bir şey yoktur, öğretmenlik gibi ‘basit bir görev’ onu tatmin etmemektedir. Hortlaklarla karşılaşan öğretmen, bilimle açıklayamadığı bu ‘şey’ karşısında dehşete düşer. Belki de bile isteye, onları kendisi çağırmıştır çünkü asıl görevi bundan sonra başlar: Ne pahasına olursa olsun, çocukları korumak zorundadır.

Ünal Aytür’ün kitabın önsözünde açıkladığı gibi, kitabın tartışma yaratan ve eleştirmenleri ikiye bölen tarafları vardır. Öğretmenin ‘güvenilmez anlatıcı’ olması, işleri karıştırmaktadır. Hortlakları gerçekten görmüş müdür yoksa uyduruyor mudur? Çocukları kötülükten korumak mı ister yoksa onlara eziyet etmek mi? Roman, iyilik ve kötülüğün savaşı olarak bir dinsel alegori midir yoksa bir kadının bastırılmış cinselliğinin, iç dünyasının tahlili mi? 19. yüzyılın sonunda, Freud’un Rüya Tabirleri’ni yayınlamasından iki yıl önce yazılmış Yürek Burgusu’nu, bugün (Lacan sonrası) o dönemin okuyucularının aksine, sadece bir hortlak hikayesi olarak okumak mümkün değildir. Ama şunu da biliyoruz ki, hortlakları gerçekten görmüş olup olmadığı, hiç önemli değil. Nasıl psikanalizde ‘hasta’nın neyi anlattığı, bunu anlatırken dürüst olup olmadığı önemli değilse, önemli olan yalnızca olayın hasta üzerinde bıraktığı etki ve hastanın bunu ifade etme biçimiyse, Yürek Burgusu’nda da, hortlaklardan ziyade, öğretmenin onları algılayış ve izlenimlerini ifade ediş biçimi önemlidir. Henry James’in Freud’a olan yakınlığı, aynı zamanda kardeşi William James’in de ünlü bir psikolog oluşu, hikayenin psikanaliz açısından zengin ve eğlenceli bir metin haline gelmesinde etkili olmuş olsa gerek.

Yine önsözde belirtildiği gibi, romanda olaylar öğretmenin ağzından, ‘yansıtıcı bilinç’ tekniği kullanılarak (anlatıcının algısı gerçek kabul edilerek) sunulmuştur. Burada anahtar kelime olan ‘yansıtıcı’, tüm romanın şemasını çıkardığımızda bize yol gösterir, roman yansıtmalar ve yansıtma yoluyla eşleştirme üzerine kurulmuştur: ‘Tuhaf’ mizaçlı babasının evini terk eden öğretmen, zengin, çekici ama asla bir ebeveyn olamayacak kadar sorumsuz amcayla tanışır. (Babası hakkında öğrendiğimiz tek şey ‘tuhaf’ olduğudur, ama James bu kelimeyi öyle bir zamanda, öyle bir yere yerleştirir ki, çağrışımlarının cinsellik yüklü olması kaçınılmazdır.) Annesinin yokluğunda babasıyla eşleşmiş olan öğretmen, babasının aynası olmaya maruz bırakılmıştır. Amcayla tanıştığında ise onu o kadar arzular ki, bu arzu dile getirilemeyen hazza, acıya ve ‘yürek burgusu’na dönüşür. Adamı asla elde edemeyecektir. Ama hayalinde kendini amcayla eşleştirir. Eve yerleştiğinde işler karmaşık bir hal alır. Evin kahyası, hayatında taşradan dışarıya adımını atmamış, okuma yazma bilmeyen ve cahilliğine çokça vurgu yapılan Bayan Grose, kolayca etki altında kalan biridir ve hortlakları gördüğünü söyleyen öğretmene inanır, ondan asla şüphelenmez. Onun ‘eşi’ ise kitapta adı geçen nadir karakterlerden biri, postacı Luke’dir, evde dış dünyayla (amca ile) bağlantısı olan tek kişi. ‘Melek yüzlü’ çocuklar Miles ve Flora eşleşmişlerdir. Miles yatılı okuldan atılmış, eve dönmüştür. Flora ona tapmaktadır. Quint ile Bayan Jessel ise ‘kötü’ hayaletlerdir. Yaşarken bedenleriyle yaptıkları kötülükleri, öldükten sonra ruhlarıyla, çocukları etkileri altına alarak devam ettirme amacındadırlar.

Öğretmen, eve adımını ilk attığında, gördüğü zenginlik karşısında büyülenir, ama asıl önemli olan, zenginliğin bir ifadesi olan boy aynalarının varlığıdır. Öğretmen, kendini (bedenini) ilk kez tepeden tırnağa görebildiği bu aynalardan dehşete kapılır. Bastırılmış olanla yüzleşilmiştir, arzulananla karşılaşma kaçınılmazdır artık. Ama amca ortalarda yoktur, bu yüzden onun kıyafetlerini giyen, onun gibi ‘serseri’ ama –arzudan duyulan suçluluk ve cezalandırılma isteği sonucu- ondan daha ‘kötü’ birine ihtiyaç vardır. Öğretmen, Quint’in hayaletini görür. Hemen sonrasında, kendini eşleştirdiği bedensiz ruhtan utanır ve Bayan Jessel’in –Quint’in asıl eşinin, beraber ‘kötülük’ yaptığı kadının- hayaletini görür. Hortlaklar, çocukları kötülüğe sürüklerler (ne yaptıkları asla söylenmez, okuyucuya bırakılmıştır ve bu sessizlik, cinsel çağrışımlarla doludur), Quint Miles’i, Bayan Jessel ise küçük kızı, Flora’yı alır. Öğretmenin kendine eş arama sürecinde Quint’ten sonra sıra Miles’e gelmiştir. Öğretmen bunun üzerine Flora’yı safdışı bırakır, onu evden gönderir. Miles onundur artık. James Miles’ten bahsederken, onun erkekliğine vurgu yapar ve çocuklara atfedilen masumiyetle dalgasını geçer. Öğretmenin Miles ile olan ‘hastalıklı’ ilişkisi, onu kötülüğün ta kendisi haline getirir. Öğretmen, çocuğunu koruyan anne konumuna gelerek, eşleştirmeyi tamamlamış, her şeyin ‘tuhaf’ kaynağına, babasına dönmüştür.

Yürek Burgusu, sessizliğin, hakkında konuşulamayacak kadar tekinsiz olanın romanıdır. Hortlaklar öğretmenin cinselliğe dair korkularının vücut bulmuş hali olabilirler ama ortada bir vücut yoktur, bedensiz (cinsellikten yoksun) varlıklar vardır. Öyleyse neden tehlikelidirler? Öğretmen onları şimdiki halleriyle değil, geçmişleriyle değerlendirdiği için korkar onlardan. Bu kadın ve erkek, yaşarlarken çok ‘kötü’ şeyler yapmışlardır. Ama geçmişleri hakkında konuşulmaz. Aynı şekilde, öğretmen kendi geçmişinden de asla bahsetmez ve okuldan atılan Miles’in, ne gibi bir kötülük yapmasının sonucunda eve yollandığı da bir türlü söylenmez. (Miles bir şey ‘söylemiştir’ ve okuldan atılmıştır, sadece bunu biliriz) Hakkında konuşmamak, bastırmaktır. Yok saymaktır. Aynı zamanda Lacan’a göre, ‘baba’nın dünyasına girmeyi ve onun dilini konuşmayı reddetmek demektir. Bunu yapamayanlar geçmişlerini ‘gömmeyi’ başaramazlar, ve uygun bir biçimde gömülmeyen geçmiş, her zaman, hortlayarak geri döner.

Tolstoy üzerine...

2010-12-15T13:38:00.006+02:00

(Radikal Kitap'ta yayımlandı.)

Lev Tolstoy’un hikayesi iki bölümden oluşuyormuş gibi anlatılır: Dini buhran öncesi ve sonrası. Büyük yazar elli yaşına geldiğinde birdenbire bir şey olmuştur sanki. Tepesi atmıştır, kendini dine vermiştir, servetini köylülere dağıtmıştır ve Anna Karenina, Savaş ve Barış gibi büyük eserlerini kötülemeye, ahlakçı ve öğretici denemeler yazmaya, vaazlar vermeye başlamış ve ömrünün sonuna dek, otuz yıl boyunca bunu sürdürmüştür. Sanatçının kendisi, kendi hayatını bu dönüm noktası üzerinden tanımlamaya girişmiştir; onun hayatı hakkında yazanlar da nedense bu yanılsamayı devam ettirmişlerdir. Oysa hiçbir yaşam ikiye bölünemez, hiçbir insan pat diye bambaşka birine dönüşemez. Değişim yavaş yavaş ve görünmeden gelir; geldiğindeyse öyle bir şaşırtır ki, önden yolladığı tüm ipuçlarını, işaretleri, uyarıları da bir çırpıda silip atarak kendini anlaşılmaz ve gizemli kılar. Tolstoy’un hikayesi de gizemle doludur; kendisi inkar etmiş olsa da, meşhur kırılma noktasının iki yanına düşen iki ayrı ve karşıt yaşam, aslında döngüsel ve birbiriyle iç içedir.

İnsan ruhunu ‘kitap gibi okumakla’ kalmayıp, hayal ederek, yorumlayarak, yaratarak ve anlamlandırarak yenibaştan yazan, bu özelliğiyle de sıradan biyografi yazarlarından ayrılan Stefan Zweig, Tolstoy biyografisinde (Kendi Hayatının Şiirini Yazanlar, İş Bankası Kültür Yayınları) sanatçıyı ‘yıkılmayacak şekilde Moskova toprağına kök salmış bir Rus çınarı’ olarak tasvir eder. Tolstoy, ahlaki ikilemleri sonucunda seçtiği ‘taraf’ ne olursa olsun, bu seçimini ayakları yere basan, köklü ve istikrarlı bir Rus taşkınlığıyla yaşamaya ve başkalarına dayatmaya devam etmiştir: Şehvet düşkünüyken, bunu dizginleyebilmek adına evlenmiş ve bu kez, karısıyla çocuklarına duyduğu kayıtsızlığı gizlemek zorunda kalmıştır. Avlanmaya duyduğu iştah, dindar biri olup çıktıktan sonra bile devam etmiş, hayvanların kanını akıtmaktan vazgeçince de, bu kez aynı tutkuyla hayvan hakları savunuculuğuna soyunmuştur. Küçük yaşta ailesinin, sonra çocuklarının ölümüyle yüzleşmek zorunda kaldığından ölüm onda hep bir saplantı olmuş, yaşlılığında bile aşırı zinde ve sağlıklı olmasıyla tanınırken, ölüm düşüncesi hiç yakasını bırakmamıştır. Muhteşem bir gözlem gücü ve titizlikle kaleme aldığı gerçekçi eserlerini Tanrı arayışı sırasında elinin tersiyle kenara itmiş, bunun yerine edebi değeri olmayan, bağnaz, didaktik yazılar yazmıştır. Çağdaşları ona sanatına dönmesi için çağrılar yaparken, Tolstoy sanatın illa yüce bir amaca hizmet etmesi gerektiği fikrini benimseyip, diğer büyük yazarları küçümsemeye ve insanlara ders vermeyi amaçlayan hikayeler anlatan vasat ozanları yüceltmeye devam etmiştir. Köylülerin efendisi, toprak sahibi soylu bir kontken (ve yaşamını elli yıl boyunca bu sayede çok rahat ve mutlu geçirmişken) birden şiddeti mülkiyetle özdeşleştirip şiddetin, dolayısıyla mülkiyetin bütün biçimlerine karşı durmaya ant içerek, varını yoğunu Yasnaya Polyana köylülerine dağıtıp, onlar gibi giyinmeye, onlar gibi konuşmaya başlamıştır. Yaşamının iki bölümüne değil, bütün katmanlarına aynı desen çizilmiştir; taşkın, coşkulu, depresif, öfkeli bir aşırılık. Ve Savaş ve Barış nasıl bütün dünyayı etkilemişse, devleti ve kiliseyi Tanrıyla insan arasında bir engel olarak gören, İsa’nın da devleti yıkmaya çalışmış olduğunu söyleyen ve bu yüzden Ortodoks Kilisesi’nden ayrılan Tolstoy’un edebi değer taşımayan dini vaazları da pasifizmin, sosyalizmin, Hıristiyan anarşizminin devrimci fikirlerini yaymayı amaçlamış ve bunu büyük ölçüde başarmıştır.

Tolstoy’un yaşamının son otuz yılı, geçmişiyle uzlaşmayan, bambaşka bir yaşam gibi görülse de, aslında geçmişinin kaçınılmaz takipçisi ve taklitçisidir. Nasıl şehvet düşkünlüğünden kaçmak için evlendiyse, yıllar sonra, bu kez bu ‘yapmacık’ aile düzeninden, etrafını saran kalabalıktan, kimliğinden, ünvanından ve kendinden kaçmak için yollara düşer Tolstoy. Fakat inançları uğruna çıktığı bu kişisel yolculuk, bir tren istasyonunda noktalanır. Stefan Zweig bu anlamlı yaşam üzerine şöyle yazar:

“Otuz yıl boyunca, yirmi yaşından elli yaşına kadar Tolstoy, yaratıcı olarak yaşamını tasasız ve özgür bir şekilde geçirdi. Otuz yıl boyunca, elli yaşından ölümüne kadar ise sadece erişilmez olana zincirlenmiş bir şekilde anlaşılmaz olanı kavramak, hayatın manasını ve özünü anlamak için çırpındı. Kendine bu büyük görevi yükleyinceye kadar güçlükle karşılaşmadı: Gerçeği bulmak ve sadece kendini değil, tüm insanlığı da kurtarmak için savaştı. Böyle bir sorumluluğu yüklenmesi onu bir kahraman, hatta hemen hemen bir aziz yaptı. Bu uğurda ölmesi ise onu insan neslinin en insancılı yaptı.”

Tek Kaşı Kalkıklar

2010-12-09T17:05:00.004+02:00

"Hiçbir şeye şaşırmadıklarını kanıtlamak isteyen soyluların ilk işleri, güzel bir yapıtta hemen bir kusur arayarak, hayranlık denen sıradan duygudan muaf kalmaya çalışmaktı."
Balzac, Tılsımlı Deri

Bugün de yapıtı anlamaya, çözümlemeye, tanımlamaya, yorumlamaya o kadar dalıyorlar ki, onu sevmek akıllarından bile geçmiyor. 'Fan'lıkla dalgasını geçen ("çok ergen!"), hiçbir şeyden etkilenmemeyi meziyet sayan bu duruşa çok şaşırıyorum. İçinde biraz da olsa alaycılık barındırmayan hiçbir 'iş' yeterince iyi değilmiş, samimiyet denilen şey eğitimli gözlere yutturulamayacak bir aldatmacaymış gibi... Severmiş gibi yaptıkları yapıtlar, sevmeyi kendilerine yakıştırdıkları yapıtlar aslında. Ne kadar yorucu!

Tüyap'tan...

2010-11-13T15:49:00.003+02:00

Can ve Çamur'un Orman Macerası

2010-11-10T21:57:00.004+02:00

Can ve Çamur'un Orman Macerası çıktı!!!

Tüyap'a imza günlerine gelen / isteyip de gelemeyen herkese teşekkürler...

Clive Barker

2010-09-29T13:05:00.003+03:00

Clive Barker, tıpkı kahramanı Jean Cocteau gibi ‘Rönesans insanı’ dedikleri türden bir sanatçı. 1952 doğumlu İngiliz yazar, gençliğinden beri korku hikayeleri, romanlar, şiirler, tiyatro oyunları yazıyor, resim yapıyor, sergiler açıyor, Marvel Comics için çizgiromanlar ve kendi kitapları için ilüstrasyonlar yapıyor, yetişkinler için oyuncaklar ve oyunlar tasarlıyor. (Bir dönem, özellikle Jericho ve Undying oyunları çok oynanmıştı.) Ve bir de, hiç durup dinlenmeden, film çekiyor. Bu neredeyse takıntılı bir biçimde, nefes molası bile vermeden üreten sanatçının eserlerine bakınca, onun da birçok sanatçı gibi, aslında yalnız tek bir hikayeyi, farklı biçimlerde ama tekrar tekrar anlattığını fark ediyoruz: Uyum sağlayamamanın, dışlanmanın hikayesini.

Clive Barker’in eserlerinde bu hikayeyi çevreleyen dekor, çoğu zaman cehennemin ta kendisine dönüşüyor. Tekrarlanan temaların anahtar kelimeleri ise şöyle: Cehennem, ten, et, kan, büyü, bilmece, zevk, bedensel acı, bedensel dönüşüm, günah. Onun destanları, çevresine bir türlü uyum sağlayamamış bir insanın bir bulmacayla – daha doğrusu eskaza bir bulmacayı çözmesiyle – birlikte paralel bir evrene, yani başka bir boyuta geçiş yapmasıyla başlıyor. Bu evren, kahramanın kişisel cehennemi haline geliyor. Ve işkencecilerine başkaldıran, başkaldırınca güçlenen, güçlendikçe iktidarın tadını alan kahraman, cehennemdeki büyük savaş esnasında korkunç bir değişim göstererek bambaşka bir insana, belki de cehennemin bir parçasını da geri dönüşü olmayan bir biçimde kendi içine almış (kabul etmiş) bir insana dönüşüyor.

Clive Barker’in cehenneminde kahramanı esir alan yalnızca kötülük değil. Hatta kötülük kavramı, onun eserlerinde yalnızca ‘iyilik’le bir çatışma içinde olduğu zaman kendini gösterip ete kemiğe (gerçek anlamda!) bürünebiliyor. Onun cehenneminde kahramanı dehşete düşüren, kaos. Ve etrafını saran bütün bu karmaşaya uyum sağlayamama düşüncesi. ‘Kötü’ler, işkenceciler, sadistler ise karmaşanın içinde, onun efendiymişçesine rahat nefes alıyorlar. Barker, seksenli yılların kült filmi, dönemin gençliğini Pinhead (İğnekafa) karakteriyle tanıştırmış ve artık ikonlaşmış bu karakter sayesinde sadık bir hayran kitlesine sahip olan Hellraiser’in senaristi ve yönetmeni. Onun evreninde kaos (başta Hellraiser’i ve Türkçede Oğlak Yayıncılık tarafından yayımlanmış, yazarın kısa korku hikayelerinden oluşan meşhur Kan Kitapları serisini düşünürsek) yalnızca temsil ettikleri açısından değil, görsel ve estetik açıdan da vazgeçilmez bir unsur, neredeyse başlı başına bir ‘karakter’. Kaos, gotik romanın ve klasik korku hikayelerinin yalnızca varlığını sezdirdiği, ama Clive Barker’in başını çektiği ‘splatterpunk’ akımının (bilimkurgudan ve sado-mazo edebiyatından beslenen, seks, şiddet, acı, zevk, iğrençlik, kendi kendini kurban etme gibi temalar etrafında dönen, bunları okuyucunun hayal gücüne bırakmayıp en ince ayrıntısına kadar tarif ettiği için de zaman zaman ‘işkence pornosu’ olarak adlandırılan bir alt tür) göğsünü gere gere sergilediği, seyirlik bir eğlence olarak sunuluyor. Bu detaylı tasvirler, Barker’in eserlerinde, çoğu zaman hikayenin kendisinden bile daha önemli bir yer tutuyorlar. Yani sürekli gözler önüne serilen kaos, hikayenin ana çatısından bağımsız olarak, doğası gereği sürekli bir hareketliliği de beraberinde getiriyor. Klasik korkunun yarattığı ama uzun aralıklarla, azar azar tatmin ettiği o ‘bir şey olacak’ beklentisi burada yok. Burada, bu korkunç paralel evrende, zaten sürekli ‘bir şey oluyor’. Dolayısıyla, ‘bilinmeyen’in tekinsizliğine de yer yok, çünkü bilinmeyen, sergilenmeyen, defalarca gösterilmeyen hiçbir ayrıntı kalmamış. Burada tekinsiz olan, ayrıntıların zenginliği. Clive Barker, Todd McFarlane için tasarladığı korkunç ‘Tortured Souls’ (Acı Çeken Ruhlar) serisindeki oyuncakları için şöyle diyor: “Bu oyuncaklara saatlerce bakabilirsiniz ve saatler sonra, hala sizi iğrendirecek yeni ayrıntılar keşfedebilirsiniz.” Belki de Clive Barker’i, iğrençliğe bakmaya doyamadığımız için seviyoruz.

Yine klasik korku hikayelerinin aksine, Barker’in eserlerinde cinsellik hiçbir zaman yalnızca alt metne, satır aralarına mahkum edilmiş, utanç verici bir ‘metafor’ olarak verilmiyor, aksine, korkunun ve acının bir parçası olarak sunuluyor. Korku edebiyatında ‘sapkınlıklar’ cezalandırılırken, onun romanlarında seksin kendisi bir cezalandırılma biçimi, cezalandırılmak da bir zevk alma biçimi olarak kendini gösteriyor. Clive Barker’i diğer korku yazarlarından ayıran şey, sadece cinselliğin ‘utanmaz’ bir sunumunu yapması değil: Klasik korku edebiyatının muhafazakarlığı, seks yapanların sonunda vahşice cezalandırılacağını vurgulaması kadar, eşcinselliği ya bir tür ‘hata’, hatta ‘kötülük’ gibi sunmasında ya da tercihen lafını bile etmeyip, yok sayarak, eşcinselliği temsil edebilecek hiçbir şeye yer vermemesindedir. (Yazarın da dediği gibi, ‘lezbiyen vampirler’ sayılmaz.) Oysa birçok korku yazarından çok daha ‘dindar’ yetişmiş, inançlı biri olan Clive Barker’ın romanlarında eşcinsel karakterler öne çıkıyor. Belki de yazarın kaos temasına olan düşkünlüğü, inancını, kendi cinsel yönelimiyle bir türlü barıştıramayacak olmasının yarattığı iç çatışmadan kaynaklanıyor. Bu da, cehennem tasvirine eklenen bir başka detay demek, tabii.

Detaylı kaos tasviri, illa da kötülükle bağlantılı olmak zorunda değil. İyiliğin simgesinin, cennetin tasvir edildiği bir eser de aslında kaosu anlatıyor olabilir ve yine de korkunç olabilir. Hellraiser’de izlediğimiz cehennem de aslında, Clive Barker’in hayranı olduğu Hollandalı ressam Hieronymus Bosch’un 16.yy başlarında yapmış olduğu tahmin edilen Dünyevi Zevkler Bahçesi tablosunun aynadaki karanlık aksi gibi. Bosch bu resimde, Adem ve Havva’yı cennette tasvir ediyor. Cennetteki bolluk ve bereket, korkutucu boyutlarda. Hayvanlar, tuhaf yaratıklar, vahşi çiçekler, egzotik yiyecekler, sergilenen çıplaklık, işkenceyi andıran temaslar ve ‘karışmışlık’… Barker’in dehası da, Bosch’unki gibi, ayrıntıları böylesine inandırıcı, dolayısıyla gerçekçi kılabilmesinde yatıyor. Bunda neredeyse mistik bir şeyler var. Bosch’un cenneti, sanki dünyayı sadece çıplak gözle gören birinin yaratamayacağı kadar canlı. O kadar ki “belki bir bildiği vardır” diyoruz. Başka görme biçimlerinin de var olduğunu ima ediyor neredeyse (ki aslında ‘vizyon’ denilen şey, tam da bu görüştür). Clive Barker’in yarattığı evrenler de, sanki gerçekten oradaymışlar izlenimi uyandırıyor. Sanki gidip de cehennemi görmüş ve dönüp bize gördüklerini aktarıyor gibi bir hali var. Zaten yazarın kendisi de, yaptığı işi ‘gazetecilik’ olarak adlandırıyor. Yani, rapor vermek. Clive Barker’ın ‘hastalıklı’ bir zihni olduğunu düşünenler bir yana, onun cehennem tasvirlerindeki sınır tanımayan hayal gücünden ve ayrıntı zenginliğinden daha korkutucu olan şey, yazma deneyimine ‘şamanik’ anlamlar yüklemesi belki de.

Romanlarının çoğunun belli bir yere bağlanmamasını, olayların sonlanmamasını, hikayenin ‘zayıf’ bir finalle pat diye kesilmesini de, bütün bunları hesaba kattıktan sonra, yazarın zaafı olarak adlandıramayız. Ne de olsa Barker, kendi yaratım sürecini şamanların trans esnasında gördükleri ‘şeyler’i sonradan köy halkına anlatmalarına benzetiyor. Yani aslında tekrar tekrar, bir rüyayı (kabusu) anlatıyor bize. Kabusların sonunu göremeyiz. Bu tip rüyalar, doruk noktasında – kişisel sınırımızı zorlamaya başladıkları yerde – sonlanırlar. Bizi asıl korkutan, atmosferin kendisidir. Ama bunları okumak, izlemek neden bu kadar eğlencelidir? Bosch’un Dünyevi Zevkler Bahçesi’nden neredeyse dörtyüz yıl sonra yazılmış bir roman, resimdeki bahçenin aslında ‘neyden yapıldığını’ da nihayet yüksek sesle söylemeyi başarıyor: Octave Mirbeau İşkence Bahçesi isimli romanında (Türkçede Ayrıntı Yayınları tarafından yayımlandı), o zamanlar kimse gitmeye cesaret edemediği için çok egzotik olduğu düşünülen Çin’in cennet bahçelerindeki toplu işkence sefalarını, ayrıntılı bir biçimde tasvir ediyor. (Sonraları bu kadar ayrıntılı işkence tasvirlerini epik fanteziyle hiç alakası olmayan başka bir romanda, Bret Easton Ellis’in Amerikan Sapığı’nda okumuştuk.) Burada, Barker’in ve belki de Bosch’un yarattığı o evrenlerde olduğu gibi, aslında kaosu yöneten şey, iğrençliğin ve kötülüğün bir parçası olarak, erotizm. Barker’i bunları yazmaya, bizi de okumaya iten şey hep aynı: Mirbeau, İşkence Bahçesi’nde bunu “…çünkü, esrarlı bir şekilde, güzellikten daha cezbedici bir şey vardır: kokuşmuşluk” diyerek açıklamıştı.

Sessizlik

2010-07-02T11:13:00.002+03:00

(16 Mayıs 2010 - altZine)

Bu kez kimseyi durdurup adres sormuyorsun. Haritaya da ihtiyacın yok. Artık sokakları ezbere biliyorsun. Yönünü bulmakta ustasın. Zihnin hiçbir ayrıntıyı atlamana izin vermiyor. Neredeyse her istasyonda, her sokakta, her kafede bir anın varmış gibi geliyor. Kendini turist saymıyorsun. Şehri, kuzeydeki bütün şehirleri tanıdığını sanıyorsun. Hatta, biraz daha ileri giderek, onun bir parçası olduğunu, ona, oraya ait olduğunu düşünmeye başlıyorsun. Kaybolman imkânsız.

Yorgunsun. Rüzgâr yüzüne vurdukça canlanıyorsun. Herkesten kaçıp buraya geldin, herkesten uzakta olmanın tadını çıkarıyorsun. Bunun, kendini tanımak için bir fırsat olduğunu düşünüyorsun. Yalnızlık hoşuna gidiyor. Kimsin peki?

Defalarca yıldırım çarpmış birisin. Saçların bu yüzden bu kadar kabarık. Gözlerin bu yüzden bir tuhaf parlıyor. Sana dokunmaktan bu yüzden kaçınıyorlar. Hayatta kalman mucize. Her seferinde bir yolunu buluyorsun.

Bu sefer değil. Bu sefer sona çok yakınsın. İçinde serbestçe dolaşan elektrik, kontrolden çıkmak üzere. Sana istemediğin şeyler yaptırıyor, seni ele geçirmeye çalışıyor. Yumruklarını sıkmanın faydası yok. Onu içinden atmak zorundasın. Buraya bunun için geldin.

Buraya arkadaşlarının, sevgililerinin, hocalarının, ailenin seni yıllarca maruz bıraktıkları düşük akımdan kurtulmak için geldin. Elektrik canını yakıyor. Ciğerlerini sıkıştırıyor. Taksilerin kapılarını kapatırken çarpılıyorsun. Burası farklı. Geldiğinden beri güneşi sadece üç saatliğine görebildin ama umrunda değil. Istediği kadar gece olsun. İstediği kadar karanlık olsun. En azından nefes alabiliyorsun.

Ezbere bildiğin sokağa girerken nefesini tutuyorsun. Rüzgâr keskinleşiyor. Adımlarını hızlandırıyorsun ve avluya giriyorsun. Bir sigara yakıyorsun, eski taş binalara afiş niyetine yapıştırılmış fotokopileri incelemeye başlıyorsun. Gişenin yanındaki duvarda bir kâğıt asılı, ‘Feedback’ yazıyor. Bir indie-rock grubu üyesi olabilecekken yanlışlıkla bilet kesme işine girmiş gibi duran adama öğrenci kimliğini uzatıyorsun. Eline tutuşturduğu küçük mavi kartonda da ‘Feedback’ yazıyor. Sigaranı söndürüp binaya giriyorsun.

Merdivenlerden çıkarken rutubet kokusu keskinleşiyor. Fuayeden gelen sesler seni ürkütüyor. Geri dönecek gibi oluyorsun. Tabii ki dönmeyeceksin. Korkarak ilerliyorsun.

Fuaye tahmin ettiğin gibi kalabalık. Bütün gözlerin üzerine çevrildiğini sanıyorsun. Oturacak yer bulamıyorsun. İçerisi sıcak. Bunalıyorsun. Büfede duran kızı boynunun hemen altındaki piercingden tanıyorsun. Buraya daha önce gelmiştin. Büfenin yanındaki alçak tabureye sırasıyla eldivenlerini, çantanı, paltonu, bereni, atkını, kalın kazağını ve kalın kazağının altına giydiğin ince kazağı koyuyorsun. Taburenin üstünde küçük bir dağ oluşuyor. Kızdan bira istiyorsun, sonra konser sırasında çişinin gelebileceğini hesaplayıp hemen vazgeçiyorsun. Kız sana Türkçe bir şeyler mırıldanarak bir bardak kırmızı şarap veriyor.

İnsanları incelerken buluyorsun kendini. Herkes bira ve puro içiyor. Yaş ortalamasını düşürdüğün halde kimse dönüp sana bakmıyor. Rahatlıyorsun. Kapılar açıldığında kimse yerinden kımıldamıyor. Şarabını bitirmediğin halde bırakıyorsun ve ince kazağını, kalın kazağını, atkını, bereni, paltonu, çantanı ve eldivenlerini alıp kapıya gidiyorsun. Biletini bulamıyorsun. Ellerin kolların dolu. Ceplerine ve çantana bakıyorsun. Yok. Paltonun ceplerini karıştırıyorsun, orada da yok. Etrafına bakıyorsun ve arkanda birikmiş insanlar olduğunu fark ediyorsun. Panikliyorsun. Elindeki yün tomarından kurtulman gerekiyor ki küçük mavi kartonu bulabilesin. Tabii ki bulamayacaksın ve arkandakiler sabırsızlanmaya başlayacak. Bir sahtekâr gibi görüneceksin. Şimdiden öyle görünüyorsun. Korkmaya, aynı anda öfkelenmeye başlıyorsun. Kapıdaki görevli, bunu sezmiş olmalı ki, sana geçmeni söylüyor. Hakkın olanı sana hediye ediyor. Ona aksini kanıtlayamıyorsun. Ellerin terlemeye başlıyor.

Salona adımını atar atmaz her şeyi unutuyorsun. Sahneye yakın olabilmek için en ön sıraya oturuyorsun. Ses, seni aşmadan arka sıralara gidemesin, istiyorsun. Giysilerini ve çantanı yanındaki sandalyeye yığıyorsun. Nasıl olsa yanına kimse oturmayacak. Herkes yerleştikten sonra sessizlik oluyor. Uzun süre gri, boyaları dökülmüş duvarlara, tepedeki cılız ampullere, karanlık sahneye bakıyorsun. Bekliyorsun. Sabırsızlanmaya başladın.

Kendinden emin, takım elbiseli, sarışın bir adam çıkıyor sahneye. Cılız ampullerin cılız ışıklarının altında dikilip duruyor. Kim olduğunu bilmiyorsun. Bir takım uyarılarda bulunmak istiyormuş. Huzursuzca kımıldanıyorsun.

“Birazdan dinleyeceğiniz konser” diyor, kravatını gevşetmeye çalışarak, “sıradan bir konser değil”. Herkes susuyor. “Sizi uyarmak zorundayım” diyor ve yarattığı etkiyi gözlemlemek istercesine tek tek salondakilerin gözlerinin içine bakıyor. Seni, nedense, es geçiyor. “Ben konseri dışarıdan dinleyeceğim” diyor, “kapalı kapılar ardından. Size de öyle yapmanızı tavsiye ederim.” Salondaki yaşlıları gözüne kestiriyor bu sefer. Arkanı dönüp bakmaya utanıyorsun. Yaşlılar yerlerinden kımıldamıyorlar. Adam, kravatını iyice gevşetiyor. Kendinden emin hali yavaş yavaş yok oluyor. “Beni anlıyor musunuz?” diye soruyor. “Hassas kulaklarınız varsa buradan sağ çıkamazsınız. Kalbiniz hassassa, astımınız varsa, mideniz rahatsızsa…” Sana bir türlü bakmıyor. “…yüksek tansiyonunuz varsa, düşük tansiyonunuz varsa, dolaşım problemleriniz…” Sana bakmıyor. Öyleyse kalıyorsun.

Yaşlılar yavaş yavaş salonu terk edip fuayedeki eski yerlerine dönüyorlar. Olan bitene anlam veremiyorsun. Adam ortadan kayboluyor. Işıkların kapanmasını beklerken, etrafına bakınıyorsun. Salonun yarısı boşalmış. Geri kalanlar birbirlerine, senin onlara baktığın gibi, soran, şaşkın, meydan okuyan gözlerle bakıyorlar. Işıklar kapanıyor. Hemen sonra tekrar açılıyor. Takım elbiseli sarışın adam içeriye giriyor ve elindeki küçük kutuyu, şeker ya da çikolata ikram eder gibi, dinleyicilere tutuyor. Ilk senden başlıyor bu sefer. Küçük, renk renk, desen desen toplara bakıyorsun, ne olduklarını bilmeden bir tane alıyorsun. “İki tane alın” diyor adam, sana bakmadan, “İki kulağınız var, değil mi?”

Plastikle kauçuk arası bir şeylerden yapıldığını tahmin ettiğin tıpaları elinde yuvarlıyorsun. Yeniden etrafına bakıyorsun. Kimse birbiriyle konuşmuyor. Tıpaları kulaklarına sokmaya çalışıyorlar. Içinden kimsenin birbiriyle konuşmamasına, kimsenin birbirine dokunmamasına, kimsenin hiçbir şeye gülmemesine isyan ediyorsun. Kendini yalnız hissediyorsun. Buraya geldiğine lanet etmek üzeresin. Tabii ki tıpaları takmayacaksın. Onları cebine atıyorsun. Evi hatırlıyorsun. Arkadaşlarının, sevgililerinin, hocalarının, ailenin seni yıllarca maruz bıraktıkları şeyi. Buraya neden geldiğini hatırlıyorsun ve keyfin yerine gelir gibi oluyor.

Takım elbiseli adam nihayet gidiyor ve nihayet, ışıklar kapanıyor.

Uli Maiss, çellosuyla birlikte sahneye çıkıyor. Kablolarla uğraşıyor. Işi bitince oturuyor. Yerinde doğruluyorsun. En öne oturduğun için mutlusun, neredeyse nefesini duyabilecek kadar yakınsın. Bacaklarını uzatıyor, bin bir güçlükle yerleşiyor. Bir çello gibi büyük ve iri, ama zarif kıvrımlardan yoksun. Şişman ve kaslı bir deve benziyor. Hasta bir deve... Salondakilere bakmıyor. Yere bakıyor, nedense, korkuyorsun. Çok eskilere ait bir korku hortluyor içinde. Seni döveceğini filan sanıyorsun.

Uli Maiss, derin bir nefes alıyor ve kolunu kaldırıyor. Çelloyu dövmeye başlıyor. Çıkan ilk ses, kulaklarını tırmalıyor. Şok geçiriyorsun. Ses hiç bitmiyor, azalmıyor, artmıyor. Sadece dallanıp budaklanıyor. Konuştukça çatallaşan bir ses gibi. Gürültü bütün salonu kaplıyor. Ses dalgaları ilk sana ulaşıyor ve içini titretiyor. Bir melodi, bir iniş, bir çıkış, sana verebileceği küçük bir şey bekliyorsun. Anlayabileceğin, zihninin anlamlandırabileceği ufacık bir işaret. Uli Maiss, sana, tanımlayabileceğin bir şey vermeyi reddediyor. Gürültü devam ediyor, saldırıya uğramış gibi hissediyorsun. Ve o anda, salondan iki kişi, senin önünden geçerek fuayeye çıkıyorlar.

Olduğun yere mıhlanıyorsun. Büyülendin. Bunun fiziksel bir şey olduğunu anlıyorsun. Bedenine bir şeyler oluyor. Kulakların sızlamaya başlıyor, kulak zarın titriyor. Bir an patlayacak gibi oluyor, sonra hiçbir şey hissetmiyorsun. Sızı gitti. Ses devam ediyor. Uli Maiss, çelloyu dövüyor. Ve daha fazlasına katlanamayacağını düşünürken, ses yükseliyor, araya başka cızırtılar giriyor.

İki kişi daha sessiz adımlarla önünden geçiyor, fuayeye gidiyorlar. Kapılar bir kez daha kapanıyor. Havasız kaldığını hissediyorsun. Uli Maiss’in yüzüne bakıyorsun, terleyen, kızarmaya başlamış, aşk ve nefret dolu yüzüne. Uli Maiss’in gövdesine bakıyorsun, kasılan ve titreyen etler geliyor gözünün önüne. Bir Bacon figürü gibi, diye düşünüyorsun. Son nefeslerini veren hayvanlar gibi. Son nefeslerini vermiş hayvanların hâlâ aktif olan kasları. Atan nabızlar. Her şey birbirine karışıyor. Nefesini tutuyorsun. Uli Maiss’in ellerine bakıyorsun. İri, güçlü parmaklarına. Parmaklar boynunu sıkıyor. Nefesin içinde, hapsoluyor. Üzeri kabuk bağlamış yaralar düşünüyorsun, beyninde yengeçler dolaşmaya başlıyor. Beynin karıncalanıyor, başının arkasında bir sıcaklık hissediyorsun. Boğulmak üzeresin.

Devam ediyor, durmuyor. Sonsuza kadar çığlık atmak gibi bir şey bu. Boğazının parçalandığını hissediyorsun. Bir kadın salondan neredeyse koşarak çıkıyor. Uli Maiss kimseye bakmıyor. Ses alçalır gibi oluyor, nihayet, diyorsun, derken, yeniden yükseliyor. Cebindeki tıpalar geliyor aklına. Hemen o anda iki kişi daha çıkıyor salondan. Salonda senden başka kimse kalmamış olabilir mi? Kımıldayamayacak halde olduğundan, arkanı dönüp bakamıyorsun. Korkmaya başlıyorsun. Uli Maiss’le bu salonda yalnız kalmaktan korkuyorsun. Yüzüne bakıyorsun, gözlerini göremiyorsun. Terliyor. Kolu kopmak üzereymiş gibi duruyor. Bir kişi daha çıkıyor. Demek yalnız değilmişsin. Ya şimdi? Kendini bırakamıyorsun bir türlü. Sesler seni içine çekiyor. Cızırtılar göğsünü delik deşik ediyor. Kalbin durmak üzere. Bir an geliyor ve kusacak gibi oluyorsun. Parmaklarının arasındaki akımı hissediyorsun. Elektriği hissediyorsun. Gitmek istiyor. Seni bırakmak istiyor. Gülümsediğini fark ediyorsun. Tıpaları boş veriyorsun. Her şeyi boş veriyorsun. Gözlerini kapatıyorsun.

Karanlıkta daha iyi duyuyorsun, başın dönmeye başlıyor. Araba kazası gibi bir şey bu. Hep savrulan, taklalar atan bir arabadasın. Sonun gelmek bilmiyor. Uli Maiss öfkesini, kinini, yalnızlığını, isyanını, onu sıkıştıran, ele geçiren, ona istemediği şeyler yaptıran her şeyi kusuyor. Kendi kurtuluşun için, buna şahit olmak zorundasın. Buraya bunun için gelmedin mi?

Daha fazla dayanamıyorsun, kaldırabileceğinden çok daha fazlasını yapıyor her seferinde. Gözlerini açıyorsun. İçin boşalacakmış gibi oluyor yeniden. Daha fazlası olamaz, diyorsun ve ses yükseliyor. Çığlık atmak üzeresin, fiziksel bir dürtü bu. Uli Maiss çok iyi hesaplanmış hilelerle, bedenini, tepkilerini kontrol ediyor. Duygularından, ruhundan, zekândan arındın. Tamamen bedensel bir varlıksın şu anda. Ellerin terliyor. Tansiyonun düştü. Üşüyorsun. Kazağına ulaşamayacak kadar yorgunsun. Dizlerinin bağı çözülüyor. Gözlerin kararmak üzere ve… ses kesiliyor.

Sessizlik.

Önce fark etmiyorsun.

Bıçak gibi keskin.

Ellerinle çınlayan kulaklarını kapatıyorsun. Miden çalkalanıyor. Salondan iki kişi daha çıkıyor, kulak tıpalarını yere düşürüyorlar. Biri, sendeleyip duran diğerine yürümesi için yardım etmek zorunda kalıyor. Yüzün bembeyaz kesildi. Sessizlik, duyduğun ve maruz bırakıldığın tüm seslerden daha fazla acıtıyor canını.

Uli Maiss sessizliğe alışmana izin vermiyor. Onu bir silah olarak kullanmak istiyor. Tam rahat bir nefes alacakken yeniden başlıyor her şey. İkinci kez duyduğun ses, ilkinden daha da şiddetli geliyor. Bedenin tepki veriyor. Hemen ağlamaya başlıyorsun. Soğuk terler döküyorsun. Titriyorsun, sarsılıyorsun, nefesin kesilene kadar ağlıyorsun. Durması için yalvarmak istiyorsun. Ağladıkça, parmakuçlarında dolaşan elektrik akıp gidiyor. Uli Maiss’in çellosuna doğru, kıvrılarak yol alan bir yılan gibi ilerliyor. Onu görebiliyorsun. Bunca sene sana yaşattıklarından sonra, bir veda bile etmeden gidiyor. Onu evcilleştirecek olana tapınmaya gidiyor. Seni bırakıyor. Uli Maiss çarpılıyor, kasılıyor. Dev gövdesi her an yıkılacakmış gibi duruyor. Çelloya son bir darbe indiriyor. İçin boşalırken, konser bitiyor.

Artık özgürsün.

Uli Maiss ayağa kalkıyor. Ne yapman gerektiğini biliyorsun ama zihnine söz geçiremiyorsun. Sessizlik canını yakıyor, ama eskisi gibi değil. Uli Maiss çellosunu bırakıyor ve sana doğru, sahnenin ortasına doğru yaklaşıyor. Önceden programlanmış gibi ayağa kalkıyorsun. Alkışlıyorsun. Bunun ne demek olduğunu bilmiyorsun. Sana yaşattığı şeyden sonra, ona ancak kendini öldürerek teşekkür edebilirsin belki de. Seni kurtardı. Arındın. Onun sayesinde. Alkışlarını üç cılız alkış takip ediyor. Dönüp kim olduklarına bakıyorsun, onlar da senin gibi solgun görünüyorlar. Koca salonda dört kişi. Bir tek sen ayaktasın. Uli Maiss sana bakmıyor. Kimseye bakmıyor. Kulise kaçıyor.

Alkışlar devam ediyor. Böyle bitsin istemiyorsun. Ona anlatmak istiyorsun. Teşekkür etmek.. onunla konuşmak ve onun normal biri, elektrik yiyen bir dev değil, bir insan olduğunu kendine kanıtlamak istiyorsun. Ondan frekansları, ses dalgalarını, sesin bedene etkisinin formulünü, onun sırrını, ‘Feedback’i öğrenmek istiyorsun. Ama kendini geri çekiyor. Yerine oturuyorsun. Senin dışındaki üç kahraman oturdukları yerden alkışlamaya devam ediyorlar. Giyinmeye başlıyorsun. Ellerinin titremesine hâkim olamıyorsun. O sırada Uli Maiss geliyor. Hemen ayağa fırlamak istiyorsun ama ellerin kolların dolu. Yeterince hızlı olamıyorsun. Sana bakmıyor. Selam veriyor ve gidiyor. Olduğun yerde kalıyorsun. Sonunda toparlanıyorsun ve kararlı bir biçimde kulise doğru ilerliyorsun.

Takım elbiseli sarışın adam, bambaşka bir geçmişe ait görünerek, karşında dikiliyor ve seni kulise alamayacağını söylüyor. “Hem..” dedikten sonra duraksıyor, sonra devam ediyor, “hem, neden girmek istiyorsunuz ki? Adamı görmediniz mi? Onun gibi iri bir adam…” Ona gerçek amacını anlatamayacağını anlıyorsun ve salonu terk ediyorsun.

Fuaye kalabalık. Herkes bira ve puro içiyor. Yaşlılar hallerinden memnun görünüyorlar. Büfedeki piercingli kızdan bir bira alıyorsun ve avluya çıkıyorsun. Sokağa adımını atmadan önce duraksıyorsun. Sen sen değilsin. Artık başka birisin. İçindeki elektrik çekilip alındı. Ezbere bildiğini sandığın bu sokağa gerçek anlamda ilk kez adım atmış olacaksın. Birandan bir kaç yudum alıyorsun, ellerinin titremesi geçiyor. Duygularına, ruhuna ve zekana yeniden kavuşuyorsun.

Döneceğin gün, şehirde son kez turlamak için dışarıya çıkıyorsun. Ünlü ve tarihi otellerden birinin önünden geçerken hiç beklemediğin bir şey oluyor. Uli Maiss’i görüyorsun, onu görür görmez tanıyorsun. Otelden çıkmak üzere. Çellosu ve seyahat çantası elinde. Otelin döner kapısına yaklaşıyor. Bavulunu yerde sürüklüyor, çellosu ve iri gövdesiyle döner kapıdan geçmeye çalışıyor. Uzun paltosu kapının kenarına sıkışıyor. Önce ne olup bittiğini anlamıyorsun. Otele yaklaşıp bakıyorsun. Uli Maiss, otel kapısına sıkışıyor. Döner kapı dönmez oluyor. Uli Maiss çellosuyla, bavuluyla, paltosunun ucuyla ve kapıyla boğuşuyor. Kapı hareket etmiyor. Ne yapacağını bilemiyorsun. Uli Maiss çaresizlikten ve öfkeden deliye dönüyor. Bütün gücüyle kapıya asılıyor, kapıyı kıracağından, cama gireceğinden filan korkuyorsun. Ona yardım etmek istiyorsun. Yaklaşıyorsun. Sarfettiği efordan yüzü kızarmış, nefes nefese kalmış. Ona acıyorsun. İşte o anda, bunu hissetmiş gibi, ilk kez, başını kaldırıp sana bakıyor.

Gözlerinde okuduğun şeyi tüm yaşamın boyunca kendine saklayacaksın.

Koşarak uzaklaşıyorsun. Ancak uçağa bindiğinde kendine gelebiliyorsun.

Uçaktan indiğinde, arkadaşlarının, sevgililerinin, hocalarının ve ailenin de içinde bulunduğu gürültülü kalabalığa karışmadan önce, cebinden çıkardığın tıpaları kulaklarına takıyorsun.

Anna

2010-06-27T22:31:00.003+03:00

(altZine'de yayımlandı.)

Anna, bacaklarının arasından siyah kanlar akan, deforme olmuş vücutlar çiziyor. Asık suratlı, sert bakışlı, göğüsleri sarkmış, anoreksik genç kadınlar. Dirsekleri ve dizleri yara içinde. Tırnakları uzamış ve kıvrılmış. Şekilsiz, dümdüz kalçaları ve kocaman yamuk ayakları var. Bir gölgenin defalarca kopyalanmış ve aslından başkalaşmış formuna sahipler. İnsan Anna’ya, onun çocuksu yüzüne ve zarif, yuvarlak kıvrımlı vücuduna baktığında bu resimlerin sahibinin gerçekten o olduğuna inanamıyor ve sürekli gülümseyen bu sevimli kızın aslında neleri gizlediğini merak ediyor.

Anna, kafenin loş ışığının yüzündeki endişeyi gizlemesini umdu. Atkısını boynuna doladı. O kış Berlin, geçen kıştan bile soğuktu. Hayat durmuştu sanki. Yaşlılar evlerinden dışarıya adım atmaya korkar hale gelmişlerdi. Anna’nın arkadaşları ise geceleri evlerinin avlularında değil kafelerde toplanıyorlardı artık. Yine de sohbet hep aynıydı, güzel sanatlar öğrencilerinin sohbetleri her yerde, her zaman, kuşaklar boyu aynıdır çünkü. Anna, “Bıraktığım yerdeler,” diye düşündü. Tek fark, bu sefer bira yerine bol bol kahve ve konyak içiliyor olmasıydı. Masada, hiç acı çekmemiş birinin bir şeyler üretip üretemeyeceği tartışılıyordu. Sonunda, hiç acı çekmemiş birinin var olmadığına karar verdiler. Anna titriyordu. Soğuktan ya da öfkeden. Nasıl oldu da hiçbiri açılışa gelmedi?

Anna, kafenin duvarlarında asılı siyah-beyaz fotoğraflara baktı. Okulu bırakmadan önce hayranlıkla izlediği, ezberlediği yüzler. Yönetmenler, ressamlar, yazarlar. Beyaz şarap ve karanfilli sigara içen dağınık saçlı, genç tiyatrocular. Anna, içlerinden birkaçıyla birlikte olmuştu. Hepsinin gözlerinde aynı ifade vardı. Tatmin olmuş, alçakgönüllü, mutlu ve hafif deli bakışlar. Ayna karşısında çalışmışlar gibi. Buradaki herkesin olmak istediği gibi. Anna, kimseye veda etmeden masadan kalkıp gitti.

Adam, o gece günlüğüne “Uçurumun içinde, yeniden öldüm.” diye yazdı. Ertesi sabah bunu “Birisinin hayaletiyim, ama kimin?” diye değiştirdi. Adam komik ama çok mutsuz biriydi.

Sergi, Rosa Luxemburg Platz’da, dar ve bakımsız bir ara sokaktaydı. Anna, mekan olarak yalnızca bu eski ve rutubetli taş binayı bulabilmişti. Resimlerini tuvale değil, buruşuk paket kağıtlarına yapıyordu. Bu kağıtlar çok ince ve hassas olduklarından taşınmaları ve asılmaları epey zahmetli olmuştu. Kimse yardıma gelmemişti. Binanın elektirikleri kesikti. Anna her şeyle tek tek, kendisi ilgilenmek zorunda kalmıştı. Merdivenlere ve koridorlara küçük mumlar yerleştirmiş, el fenerleri satın almıştı. Anna karanlıkta paltosunun içinde titreyerek kahve ve sigara içiyordu. Yalnızken bile gülümsediğinden, onu bu halde görenler ağlamak üzere olduğuna asla inanmazlardı.

O gün Anna’nın tek ziyaretçileri, akademisyenlerin ağzından konuşmayı sevdikleri belli olan iki öğrenciydi. Kabarık saçlı, salaş giyimli bu kızlar, ellerinde fenerlerle, burunlarını çekip durarak, büyük bir heyecanla gezdiler sergiyi. Kendi aralarında fısıldaşarak konuştular. Bina, sesleri yutar gibiydi. Ayrılmadan önce Anna’ya, bütün resimlerde görünen siyah kanların, adet kanının mı yoksa bekaretin bozuluşunun mu yoksa kendi bedenine yabancılaşmanın mı simgesi olduğunu sordular.

Adam o gece rüyasında hamile bir kadın gördü. Kadın hem annesiydi, hem değildi. Ellerinde tuhaf yaralar vardı. Adam, kadının karnında kımıldayan şeye dokunmak istedi, yapamadı. Adam uyanınca rüyasını hatırlamadı ama günlüğüne, “Kendimi parçalıyorum. Kendimi parçalara ayırıyorum ve bu parçaları eziyorum. Püre oldum. Tek istediğim büyülü bir şeylere dokunabilmek.” diye yazdı.

Eleştirmen, elindeki feneri resimlere değil, binadaki çatlaklara doğrultmayı yeğlemiş görünüyordu. Anna gergindi, fakat gülümsüyordu. Yaşlı kadını rutubet kokan odalarda gezdirirken kendine olan güveninin gitgide azaldığını hissediyordu. Bina, neşesini emiyordu sanki. Bütün gece kafasında kurduğu etkileyici ve açıklayıcı konuşmayı yapmaya cesareti yoktu. Sesinin titremesinden korkuyordu. Susuyor, içinden, “Sanatçı, eserini açıklamak zorunda değildir.” diye tekrarlayıp duruyordu. Resimlere aydınlıkta, bir bütün olarak bakmak yerine bu penceresiz, karanlık odalarda el fenerinin aydınlattığı parçaları birleştirmeye çalışmak yaşlı eleştirmeni yormuş olmalıydı. Ayrıca üşüyor ve üşüdüğünü belli etmekten zevk alıyordu. Ayrılırken, “Burası çiş kokuyor, buna bir çözüm bul, kızım.” dedi.

Adam, ertesi gün gazetede Anna’nın resimlerinden birinin fotoğrafını gördü. Zayıflıktan ölecek gibi duran kadının bacaklarının arasından akan kanın ne olduğunu anladı. Rüyasını anladı. Annesinin ona neden tanımayan gözlerle baktığını, neden kendini bir türlü gerçekmiş gibi hissedemediğini, neden etrafta hep toprak kokusu duyduğunu anladı. Adam, Anna’nın onun kim olduğunu bildiğini ve bu resimle ona ulaşmaya çalıştığını anladı.

“Doğal formunu yitirmiş, yaralı, çürüyen, sivrilmiş ve kıvrılmış bedenler, medyanın dayattığı güzellik anlayışına ve faşist estetiğe meydan okuyor. Çıplaklıkları onları savunmasız kılsa da, Anna Hermann’ın kadınlarının yüzlerindeki ifadeye baktığınızda, terk edilmiş olmalarının öfkesini ve kanlı bedenlerini sergilemelerinin utanmazlığını görüyorsunuz. Toplum normlarının dışında kalmış bu yaralı kadınların neredeyse karikatürize edilmiş acıları, adet kanamalarının hala tabu olmasına isyan eden bedenleri, sergi mekanı metruk binanın çatlak duvarlarıyla uyum içinde...”

Anna gözlerindeki yaşları sildi. “Anlamamış.” diye mırıldandı. “Kimse anlamıyor.” Son paragrafı sesli okudu:

“Elinizde fenerlerle, küçük havasız odalara girip çıkarak ve binanın soğuğunu iliklerinizde hissederek sergiyi gezmek başlı başına bir deneyim, ayrıca resimlerin tamamını tek seferde göremediğinizden, parçaları zihninizde birleştirmek zorundasınız. İnanın, Anna gibi sevimli bir rehberiniz varken bütün bunlara değer.”

Anna gazeteyi bir kenara fırlattı ve bir sigara yaktı. Okulu düşündü. İlk senenin sonunda herkesin nasıl birdenbire değiştiğini. Kendi yeteneklerini öven seslerini, kendilerini takdir eden gülümsemelerini, sahte kafa karışıklıklarını, “tek amacım ressam olmak”ları, “resim yapmadan yaşayamam”ları, “kendim için resim yapıyorum, tanınmak umrumda değil”leri.. onların yanında kendini ne kadar küçük ve görünmez hissettiğini hatırladı. Anna, okulu düşündü ve dalıp gitti. Birkaç saat sonra bina insanlarla dolup taşmıştı.

Adam metruk binanın girişinde durdu. Gözleri güneş ışığına alışamamıştı ve kalabalık onu ürkütüyordu. İçeriye girmeye cesaret edemedi. Hava kararana ve kalabalık dağılana kadar bekledi. Sonunda kendi kendine gülümseyen ufak tefek bir kadın, dalgın ve yavaş adımlarla yanından geçip gitti. Adam o gece günlüğüne, “O kötü biri. Sırrımı biliyor. Bana yardım etmek istediğini sanmıştım ama aslında beni yok etmek istiyor, çünkü ben düşenim.” diye yazdı.

Anna, resimlerini inceleyen, sorular soran, karanlıkta birbirlerine çarpıp duran, elini sıkan, tebrik eden ya da tepeden bakan bir sürü insanın ortasında kendini yapayalnız hissetti. Resimleri insanlara ulaştığında onlarla arasında bir bağ kurulacağını hayal etmişti hep. Resimlerinin onların hayatına bir anlam katacağını ummuştu. Hatta bazıları Anna’nın kendilerini anlattığını düşünecekler, onunla yakınlaşacaklar ve yalnızlığını yok edeceklerdi. Anna’ya göre resim yapmanın amacı buydu: Paylaşmak. Oysa en büyük sırrını açtığı insanlar bunun farkında bile değillerdi.

Arkadaşları geldiler ve onu göklere çıkardılar. Resimlerini övdüler. Okula dönüp dönmeyeceğini sordular. Onu özlediklerini söylediler. Anna, aslında hiçbirini tanımadığını düşündü. Ama nasılsa, onlarlayken onlar gibi olmayı başarıyordu. Ve nasılsa, gerçekte hiçbirinin kendisinden etkilenmediğini de biliyordu.

Adam bekledi. Ufak tefek kadın, hava karardıktan az sonra arkadaşlarıyla birlikte dışarı çıktı. Biri ona bir bira verdi. Kadın devamlı kahkahalar atıyordu. Adam o gece rüyasında hamile bir kadın gördü. Kadın hem Anna’ydı, hem değildi.

Ertesi akşam, Anna’nın arkadaşları binanın avlusunda ateş yaktılar. Kasa kasa biralar, soğuğa aldırmayan öğrenciler, sanatçılar ve eleştirmenler tarafından tüketilmek üzere bahçeye yığıldı. Tek tük ağaçlara japon fenerleri asıldı. Anna’nın avluya inip inmemesi önemli değildi. Bu bir kapanış gecesiydi ve partinin kimin için verildiğinin önemi yoktu. Önemli olan orada olmak ve görünmekti.

Anna, binadaki tek pencereden bahçede olan biteni izliyordu. Mavi saçlı, balon etekli kızlar, eşofmanlarının arkasına tilki kuyrukları sıkıştırmış başka kızlarla dedikodu yapıyorlardı. Ateşin başında sigara saran erkekler birbirlerine çekingen ama imalı bakışlar yolluyor, aralarında sergi hakkındaki makaleyi yazmış yaşlı kadının da bulunduğu eleştirmenler topluluğu konuşmadan purolarını tüttürüyorlardı. Ünlü tasarımcıların giysilerini tüylü kulaklıklarla kombine etmiş Japon kadınlar, etraflarını sarmış güzel sanatlar öğrencileriyle konuşuyorlardı. Sohbet hep aynıydı ve içinde sergiye yer yoktu. Hoparlörlerden Doğu Alman Rock’ı yükselirken, Anna binanın içinde belli belirsiz bir gölge görür gibi oldu.

Elindeki el fenerini sıkı sıkı tutarak odaları dolaşmaya başları. Bir yerlerden benzin kokusu geliyordu. Bir kaç dakika sonra Anna’nın dar ve karanlık koridora tuttuğu fener, duvarın dibine sinmiş bir silüeti aydınlattı.

Hoparlörlerden Doğu Alman Rock’ı yükseliyordu. Anna, kendisine bakan bir çift iri, siyah, korkmuş göz gördü. Gerçek olamayacak kadar zayıf ve sert hatlı, yine de tuhaf biçimde tanıdık, bembeyaz bir yüz gördü. Titreyen, uzun parmaklı elleri ve o ellerin sıkı sıkıya kavradığı yarısı boş bidonu gördü. Fener yalnızca küçük bir bölgeyi aydınlatabildiğinden, Anna parçaları zihninde birleştirmek zorundaydı.

Cılız bir ses, “Annem” dedi.

Titrek bir ses, “bebeğini düşürdüğünde tıpkı böyle görünüyordu.” dedi.

Bir ceset kadar beyaz bir el, Anna’nın resimlerini işaret etti.

Güç duyulan bir fısıltı, “Beni düşürdüğünde.” dedi ve sustu.

Anna, soğuktan birbirine çarpan dişler gördü.

Birden yükselen ses, “Ama sen bütün bunları biliyorsun.” dedi.

Bulanık gören nemli gözler, “Bunları yaşadın. Gördün. Ama kimseye söylemedin.” dercesine baktılar.

Tizleşen ses, “Toprağa düştüm, ama yaşamayı başardım.” dedi.

“Bir hayalet gibi.”

Anna soluğunu tuttu.

“Beni aramaya gelmedi.”

Anna geriledi. Gülümsemeye çalıştı, başaramadı.

“Beni tanımadı. Ama sen tanıyorsun.”

Titreyen bir parmak, Anna’nın resimlerini işaret etti.

“Kan” dedi tükenen bir ses, “benim.”

Anna, o an, adamın komik ama çok mutsuz biri olduğunu düşündü. Anna o an, adamın bu dünyada onu anlayan tek kişi olabileceğini fark etti. Bahçede birileri çılgınca tepinmeye, başka birileri çılgınca öpüşmeye başladılar. Yaşlı eleştirmen üşüdüğü için partiyi terk etti. Hoparlörlerden Doğu Alman Rock’ı yükseliyordu. Anna adama bir adım yaklaştı. Okulu düşündü. Banyodaki kanları ve küçük et parçalarını düşündü. İnsanın, büyük acılar çekmeden sanatçı olamayacağını söyleyen hocalarını düşündü. Kafenin duvarlarındaki siyah-beyaz fotoğrafları düşündü. Kendi endişeli, gülümseyen çocuksu yüzünü. Birden anladı.

Bahçedeki ateşler sönmüştü. Partidekiler avlunun aydınlandığını uzun süre fark etmediler. Sonunda, Anna’nın bir aralar birlikte olduğu genç bir tiyatrocu kafasını kaldırıp binadan yükselen alevleri fark etti.

Birkaç gün sonra bir gazete, Anna’nın günlüğünden pasajlar yayınladı. Çoğu, hiç doğmamış olmaktan, resim yapmaktan, uçurumun içinde yaşamaktan, resim yapmaktan, büyülü bir şeylere dokunmaktan ve yine resim yapmaktan söz eden anlamsız ve bölük pörçük şeylerdi.

Yaz

2010-06-23T18:10:00.003+03:00

(Haziran 2010 - altZine'de yayımlanmıştır.)

Ne zaman dağınık saçlı, hortlak yüzlü, karanlık müzikler dinleyip uzaklara bakarak sigara içen hafif miyop bir erkekle tanışsam aynı şey oluyor: Bana hatırlattığı tüm diğer erkekler yüzünden kaçıp gitmek istiyorum, ama bunun yerine, ona rüyalarımdan, sevdiğim şehirlerden, çocukluğumun bahçelerinden ve babaannemden bahsederken buluyorum kendimi. Kendimi açtığımda bana hep garip bir biçimde, dişlerini göstererek gülümserler. Çok narin, çok hassas, çok savunmasız olduğumu düşünürler, bu da onlara güçlü kuvvetli erkekler olduklarını hatırlatır. Buna bayılırlar. Onlara ailemi kaybettiğimi söylediğimdeyse, genellikle, beni öpmeye çalışırlar. Ama Emil farklı. O güçlü kuvvetli bir erkek değil. Miyop da değil, ama gözlerini kısmaktan ve gizemli görünmekten hoşlanıyor ve evet, gerçekten de hortlağa benziyor. Tabii hortlak yerine vampir dememi tercih ederdi, eminim.

Emil’le her gün havuz kenarında buluşuyoruz. Havuzda genelde bizden başka kimse olmuyor. Buraya kimse gelmez, etrafta sadece yaşlılar var ve onlar da sabahın köründe kalkıp denize inmeyi tercih ediyorlar. Burası her geçen yıl daha da ıssızlaşıyor. Emil’in burada ne aradığını bilmiyorum, onu daha once hiç görmemiştim. Emil, hiç resim yapmayan bir ressam. Soluk benizli, kambur ve zayıf haliyle, erimekte olan tozlu bir kar tanesine benziyor. Resmimi yapmak istiyor, ama hemen değil, zamanı gelince. Emil her geçen gün eriyor çünkü yemek yemeyi reddediyor. Havuza ayaklarımızı sarkıtıp kokteyl içiyoruz bütün gün. Güneş battığında, onu evine taşımak zorunda kalıyorum ve her seferinde bir hayalet kadar hafif olmasına şaşırıyorum. Yanında kendimi güçlü hissettiğim bir erkekle tanışmamıştım hiç.

Emil hep bende kalmak istiyor. Evim –artık benim evim- çok büyük ve ferah geliyor ona. Beyaz ve egzotik, diyor, Tunus evleri gibi. Ona, bu evin misafirlere pek alışık olmadığını söylüyorum. Annemle babamın hiç arkadaşları yoktu. Efe, erkek kardeşim ise insanlarla sadece onları incitmek, zaaflarını yüzlerine vurmak için konuşur, vahşi ve kabadır. Buraya geldiğinde, ondan uzak durmalısın. Emil’i üzmek istemiyorum ama onu eve alamam. Bize hiç misafir gelmez. Gelmesin. Ben böyle iyiyim.

Derinlere dalıyorum. Mavi perdenin ardında, Emil’in görüntüsü bulanıyor, çarpıklaşıyor. Elindeki frozen margarita’dan bir yudum alıyor ve iç bayıcı aşk şiirlerinden birini okumaya başlıyor. Havuzdan çıkıp yanına oturuyorum. Bana bakmıyor. Uzaklara bakıyor. Güzel erkekleri düşünüyor. Güzel, yüzücü erkekler. Sonra, kendi kendine mırıldanır gibi, cinsel hastalıklardan, açlıktan, işkenceden, yalnızlıktan, depresyondan bahsediyor. Dediklerini anlamıyorum. Bana dönüyor ve elimi tutuyor. Eli sıcak, nemli ve kemikli. Onu kırmaktan, parçalara ayırmaktan korkuyorum. Elimi çekmek istiyorum ama Emil bana yaklaşıyor. Sen kadın gibi değilsin, diyor, dişi değilsin, başka bir şeysin. Güneş, palmiyelerin arasına saklanıyor. Dünyam karardı işte. Şimdi, bizden başka kimsenin olmadığı bu tatil tapınağında, güneş yelpaze yaprakların arasından başını uzatmadan, çabucak, beni öpmene izin verirsem, günümün geri kalanını dünyaya lanetler okuyarak geçireceğim. Çünkü senin melankolin, karamsarlığın, yalnızlığın, öfken, iç çekişlerin bulaşıcı. Dokunduğun çiçekler solup gidiyor, tenin gibi, evindeki balıkların, kuşların, kaplumbağaların patır patır ölüyorlar. Seni başka erkeklerden kıskanmak istemiyorum. Bana ait değilsin. Seni tutmamı değil, seninle birlikte düşmemi istiyorsun. Ama o kadar uzun sure, o kadar mutsuz oldum ki, artık böyle şeylere tahammül edemiyorum.

Emil’i kuştüyü yatağına yatırıyorum. Çok yalnızım, diyor. Beni neyle suçladıklarını unuttum. Benden nefret ediyorlar, ama neden? Çok korkunç bir şey yapmış olmalıyım, baksana, bana selam bile vermez oldular. Kimlerden bahsettiğini bilmiyorum. Burada sadece yaşlılar ve biz varız. Yanağına bıkkın bir öpücük konduruyorum. Gözleri kapanmadan hemen önce, bana acıklı acıklı bakıyor. Öyle güzel yüzüyorlar ki, diyor.

Emil her şeyi yarım bırakıyor. Filmleri, kitapları, günün ilk kahvesini, akşam yemeğini, asla bitirmiyor. Ona eşlik etmemi, onu tamamlamamı istiyor. Hep bende kalmak istiyor. Evimde. Annemin giysilerini giyip özgürce yaşadığım, rahat ettiğim, özgür olduğum tek yeri işgal etmek istiyor. Bu kadar inatçı olduğum için beni eleştiriyor. Son zamanlarda her şeyimi eleştiriyor zaten. Içtiğim kokteylleri, yürüyüş ayakkabılarımın rengini, hasır şapkalarımı, okuduğum polisiye kitapları, oturuşumu, kalkışımı, yürüyüşümü. Beni beğenmiyor. Sırf beni öpmesine izin vermediğim için. Havuz kenarında güneşleniyoruz. Benimle birlikte yüzmesi için yalvarıyorum, sonunda kabul ediyor. Derinlere dalıyoruz. Derinlerden çıkıyoruz ve yüzeyde, klorlu ağzıyla, beni öpüyor. Ona sarılıyorum, onu sıkıca sarıyorum. Öyle zayıf ki.. onu dövmek geliyor içimden, cinsel bir dürtü bu, hoşuma gitmesi gerek ama beni öfkelendiriyor. Tırnaklarımı sırtına geçiriyorum, onu boğmak üzere olduğumdan habersiz, yiyecekmiş gibi, öpüyor, ısırıyorum.. Benden kaçıyor. Karaya çıkıyor, kurulanmadan, havlusunun üzerine atıyor kendini. Nefes nefese kalmış. Her şeyi yarım bıraktığı için kendinden nefret ediyor.

Konuşmuyoruz. Zamanı geldi. Resmimi yapıyor. Ona saatlerce poz veriyorum. Yüzümü çizmeyi beceremiyor. Yüzüm korkutuyor onu. Yüzüm yokmuş gibi yapıyor. Resmi bitiremeyecek diye endişelenmeye başlıyorum. Ara verelim, diyor. Zamanı gelince devam ederiz. Yüzü olmayan bu kadına bakıyorum, göğüslerine, omuzlarına, ince bileklerine. Lanetli bir gökyüzünün altında, karaağaçların arasında uzanmış, bacaklarını açmış, bekliyor. Kadın, annemin gelinliğini giyiyor.

Berbat, düşük bir telefon şakası. Efe olduğunu anlıyorum hemen. Yakında geleceğini söylüyor. Parasız kaldığını söylüyor. Beni, evde kalmış bir tanecik ablasını özlediğini söylüyor. Once bağırıp çağırıyorum ama sonra pes ediyorum. Yıllardır tek derdi burayı satmak, ama beni kandırmayı başaramıyor bir türlü. Sesi kaba saba, ama heyecanlı geliyor. Gelmesini istemiyorum. Ona Emil’den bahsetmiyorum. Onunla hiçbir şeyimi paylaşmam zaten. Rüzgar esiyor, rüzgar çanları çalıyor. Annemin sabahlığına sarınıyorum. Efe, bir an için duygusallaşıyor, ama hemen kendini toparlıyor ve son bir gürültülü şakayla, telefonu kapıyor.

Emil’le birbirimize su sıçratıyoruz. O hemen yorulduğundan, çok yavaş yapıyoruz bunu. Uzanıp elimi tutuyor, gökyüzünü seyrediyoruz. Güneş gözlerimizi alıyor. Emil’in sürdüğü güneş yağı, bana annemi hatırlatıyor. Biz çocukken buraları cıvıl cıvıldı, diyorum. Her yaz gelirdik, annem, babam, Efe, babaannem ve ben. Efe küçüktü, yüzmeyi yeni öğreniyordu. Bir gün burada oynarken az kalsın boğuluyordu, ona sahip çıkamadığım için annemden dayak yemiştim. Içimden hem gülmek, hem ağlamak geliyor. Emil, benim cinsiyetsiz bir çocuk olduğumu söylüyor. Oysa saçlarım omuzlarıma geliyor benim. Onu dinlemiyorum. Çocukken, diyor, uzun bir sessizlikten sonra, filozof olmak isterdim. Ben, Avustralya’da timsah terbiyecisi olmak isterdim, diyorum, sonunda onu güldürmeyi başararak. Sirkte trapezci, diyor. Kütüphanede demode kıyafetlerle gezinen bir memure, diyorum. Seri katil, diyor. Falcı, diyorum. Şair, diyor. Mezar kazıcı, diyor. Çingene, diyor. Çingeneliğin bir meslek olmadığını söylüyorum ona. Sen hiçbir şey bilmiyorsun, diyor.

Emil’in yaz sonuna kadar kiraladığı küçük, havasız evi her seferinde beni kirletmeyi, ezmeyi, yutmayı başarıyor. Parkelerin üzerindeki küller, plastik çiçekler, kül rengi, çiçekli perdeler. Yine de, gitmeden önce her seferinde sıcak bir banyo yapıyorum. Ona güzel kokmak istiyorum. Bana dokunduğunda, kendini kuştüyü yatağında yatıyormuş gibi hissetsin istiyorum. Kadın ruhu –böyle bir şey varsa eğer- dinlensin, beni sevsin istiyorum. Onun evini temizliyorum. Ona yemekler yapıyorum. Onun iyiliğini istiyorum. Ben dişi değilsem eğer, neşeli, oynak köpükleri pembeye boyayan bu kan da neyin nesi oluyor?

Efe’nin bavulundan eski püskü giysiler ve şişelerce içki çıkıyor. Uyurken onu izliyorum, meleklere benziyor. Uyumadığı zamanlarda kıvılcımlar saçan bir savaş tanrısına dönüştüğüne kimse inanmaz. Parmaklarımın ucunda hazırlanıp, çıkıyorum.

Önce göremiyorum, gitti sanıyorum, korku beni neredeyse felç ediyor, sonra rahatlıyorum. Emil, güneşten çok yandığı için palmiyelerin serin gölgesinin altında yatıyor bugün, margarita bardaklarından küçük bir ev yapmış, keyfi yerinde görünüyor. Yanına gidiyorum, dişlerini göstererek gülümsüyor bana. Onu gördüm, diyor. Birden anlıyorum. Korku dalga dalga geri geliyor. Neden bir şey söylemedin, diyor, onun altın rengi bukleleri olduğunu neden söylemedin bana? O bir yüzücü, diyor. Bahse girerim madalyaları vardır. Uzun yollardan geldi, diyorum, buz gibi, aksi, çatallı bir sesle. Emil bana kuşkuyla bakıyor, ne yapacağımı bilemediğimden, onu öpüyorum. Beni itecek, kızacak gibi oluyor, ama anlayışlı bir öğretmen gibi, devam etmeme izin veriyor. Hırsımdan ağlamak üzereyim. Içimdeki arzuyu bastıramıyorum. Dudakları kanıyor. Elinin tersiyle kanları siliyor ve gözlerini kısarak, uzaklara bakıyor. Korkma, diyor, hiçbir yere gitmiyorum ben.

Derinlerde, vurgun yemiş gibi oluyorum. Mavi perdenin bulanıklığında bile çok net görebiliyorum onları. Efe’nin güçlü, yüzücü bedeni, ışık kırıldıkça sallanıyor ve Emil’in hayaletiyle iç içe geçiyor. Efe, Emil’e şaka yollu vuruyor. Devrilecek gibi olan Emil, yine Efe’nin yardımıyla toparlanıyor. Korku ve arzudan kör olmuş gözlerini kapatıyor ve cılız bir kahkaha atıyor. Ona izin verme, diyorum içimden, seninle oynamasına, seni kullanmasına, seninle alay etmesine izin verme. Ona kapılırsan, boğulursun. Oysa çok geç. Biliyorum. Defalarca tanık oldum buna. Efe’yi ne zaman sevebileceğim, beni sevebilecek biriyle tanıştırsam aynı şey oluyor. Onlar öğledensonra güneşinin altında margarita’larını yudumlayıp, gülüp eğlenirken, birbirlerine yanlışlıkla ve bile bile sürtünürken, sevdikleri müzikleri dinlerken, ben, gölgede, polisiyelerimle ve midemi bulandıracak kadar şekerli kokteyllerimle baş başa kalıyorum. Ama bu seferki farklı, çünkü Efe değişmiş. Bir şeyler çeviriyor. Bir şeyler olmuş, adını tam olarak koyamıyorum, ama gözleri bir başka parlıyor, gülüşü, yürüyüşü, sesi.. sanki gizlice, çok büyük bir kötülük yapmaya hazırlanıyormuş gibi.

Efe, bana danışmadan Emil’i evime davet ediyor. Burası benim de evim, diyor. Burayı satacağım, gıkın bile çıkmayacak, bak görürsün. Bakma bana öyle, diyor, popoma gürültülü bir şaplak atıyor ve Emil’in yanına oturuyor. Emil, Efe’nin tuttuğu ateşte, küp şekerlerle birlikte eriyor sanki. Efe, hazırladığı absentleri dağıtıyor, şerefe yapıyoruz. Birden, içimi ısıtan, kalp atışlarımı hızlandıran tek bir yeşil yudumdan sonra, neden olmasın, diyorum. Burada üçümüz yaşayabiliriz. Mutlu bir aile olabiliriz. Onlara bakabilirim, diye düşünüyorum. Yemek yaparım, evi temizlerim, onlara yeni giysiler alırım...

Geceler, sabırsızlıkla beklediğim, mutluluk dolu ayinlere dönüşüyor. Emil’in, annemin geceliklerinden birini giymesine izin veriyorum. Hasır şapkalar takıyoruz. Emil’in iştahı açıldığından, ne bulursa yiyor artık. Efe’nin kaba şakaları, küfürleri, patavatsızlıkları bile üzmüyor beni. Kötülükleri üzmüyor. Hiçbir şey üzmüyor.

Emil, Efe yüzerken onu izliyor ve transa geçiyor. Gözleri kısılıyor, birer çizgiye dönüşüyorlar. Böyle zamanlarda beni görmüyor. Kitaplarıma gömülüp, katilin izini bulmaya çalışıyorum ben de. Efe, Emil’i suya çağırıyor. Emil hayır dediğinde, naz yaptığındaysa bir koşu gelip onu kucaklıyor ve havuza atıyor. Emil’in yüzeye çıkmasına, nefes almasına izin vermiyor bir türlü. Eliyle başını suya bastırıyor, zavallı Emil’in tuzağa düşmüş bir hayvan gibi çırpınmasını izliyor ve göbeğini ovuştura ovuştura gülüyor. Emil soluk soluğa kalıyor, inliyor, yalvarıyor, ama Efe onu tekrar suya sokuyor. Bunun karşılığında Emil suratını asıp onunla konuşmayı reddediyor. Ona bakmıyor bile. Efe onu etraftan bulduğu dallarla, sopalarla dürtüyor, saçlarını çekiyor, palmiye yapraklarıyla gıdıklıyor ve onunla konuşmazsa üzerine tükürmekle tehdit ediyor. O zaman Emil bana sokuluyor ve başını omzuma dayıyor. Efe’ye bakıyorum. Ne haliniz varsa görün, diyor ve çekip giderken, eliyle o nefret ettiğim hareketi yapmayı ihmal etmiyor. Emil usulca ağlıyor, ona sarılıyorum. Üzülme, diyorum, bunu hak ettin. Her sabah seni üzmesine ve her gece bunu telafi etmesine izin veriyorsun. Hepsi senin suçun.

Sarılıp öpüşmeye başladıklarında, kalbim duruyor. Sen sadistsin, diyorum, absentin körüklediği, dışarı çıkmayı bekleyen bir öfkeyle. Ikisi birden dönüp bana bakıyor. Çocukken hayvanlara eziyet ederdin, diyorum, Efe’yi utandırmaya çalışarak. Her çocuk gibi, diyor Emil. Eminim sen de melek değildin. Efe yüzüme baka baka geğiriyor. Havuzda boğulman, numaraydı. Annem bana vururken seni gördüm, diyorum nefretle, gülümsüyordun. Emil, kayıtsız, Efe’nin pantolonunun düğmelerini çözmeye uğraşıyor. Üzerinde annemin geceliği var. Onüç yaşına kadar altına kaçırdı, diyorum. Efe kalkıp bana bir tokat atıyor ama canım acımıyor. Ona izin verme, diyorum, Emil bana sarılırken. Sırtımı sıvazlıyor, geçecek, diyor. Burayı satıp üçümüz birlikte seyahate çıkabiliriz, diyor. Sevdiğin ülkelere gideriz. Burayı satıp istediğimiz her şeyi yapabiliriz. Kendimi kaybediyorum.

Onları evden kovduğum için hemen pişman oluyorum. Efe bavulunu ve şişelerini alıp Emil’in evine yerleşti. Pislik içinde yaşıyorlar. Ev eskisi gibi, sessiz. Hep istediğim gibi. Ama istemiyorum işte, yine üçümüz olalım istiyorum. Her sabah havuza inip bekliyorum, gelmiyorlar. Onları özlüyorum, dalıp dalıp gidiyorum, başka şey düşünemez bir haldeyim. Hiçbir şeyden zevk alamıyorum. Onları geri istiyorum.. Emil haklıydı, inatçının tekiyim ben. Tek yapmam gereken kapılarını çalmak. Özür dilemek. Onları çağırmak. Evi satmayı kabul etmek. O zaman her şey düzelecek. O zaman kendime ait kocaman kütüphanemde istediğim giysilerle dolaşabileceğim. Emil çingene bir trapezci olabilecek. Efe istediği kadar yan gelip yatabilecek. Tek yapmam gereken onlara ne kadar pişman olduğumu söylemek. Ama bir şey beni engelliyor, yapamıyorum işte.

Yaz, yalnızlık içinde sona eriyor. Kapımın altından atılmış notu buluyorum, eğri büğrü titrek ilkokul yazısı, şöyle diyor: Uçağa yetişmem gerek, vedalaşmaya vakit yok. Her şeyi unutalım, gitsin. Seneye görüşürüz. Tabii buraya gelecek param olursa. Efe. Not: Ressama bir bakıver, kan kaybediyor.

Emil’i yerde, kanlar içinde buluyorum. Kanı emilmiş bir vampir gibi görünüyor. Fena halde dövülmüş, yaralanmış, çırpınıp duruyor. Ama kan kaybetmiyor. Yaşayacak. Ona öyle iyi bakacağım ki, eskisinden de sağlıklı olacak. Buna nasıl izin verebildin, diyorum. Bana gülümsüyor. Neden, diyorum. Titreyen, kemikli eliyle tabloyu işaret ediyor, bakıyorum: Annemin gelinliğinin içindeki kadının bir yüzü var artık. Bir yüzü ve meleksi, altın bukleleri.

Dillinger é morto

2010-02-17T15:07:00.004+02:00

Marco Ferreri’nin kült filmi Dillinger é morto (Dillinger’in Ölümü) bir adamın (Glauco) kendi evinde gerçekleştirdiği tuhaf ritüelleri anlatıyor: yemek hazırlamak ve John Dillinger’in ölümünü haber veren gazeteye sarılı haldeki silahı parçalara ayırıp, tamir edip, boyamak.

Uzun süren bir silah tamiri ayinini izlerken insan, uzun süren motosiklet tamirlerini düşünüyor. Kenneth Anger’in Scorpio Rising’inde adamı motosiklet üstünde çalışırken, onu tamir ederken ve bakımını yaparken görüyoruz. Hayır, aslında gördüğümüz, adamın diz çökmüş bir halde motosiklete tapınması, onu sevmesi, onu izlemesi (1). Nesneyi arzularken, onu bir şekilde kendimizden uzaklaştırdığımıza inanıyorum. Fetişizm, tam da bu şekilde, arzulanan nesnenin insanın kendisinden ayrı düşünülmesine, yüceltilmesine, yabancılaştırılmasına dayanıyor. Bir yandan da, bu nesneye insanın kendisinin uyum sağlama (ona benzeme/dönüşme) sürecini içeriyor. Yani arzunun getirdiği yabancılık hissi, biçimsel uyumla kapatılıyor. (motosiklet-deri ceketli, zincirli adam uyumu) Söz konusu olan, silah ya da motosiklet gibi mekanik nesnelerse, arzuya (nesneye yüklenilen aşırı anlama) insanı götüren sürecin başlangıcı nedir? Elbette, ‘tamir’dir. Dillinger é Morto’da Glauco’nun silahla olan ilişkisindeki evreleri düşünürsek, ‘tamir’ ile başlamak yerinde olacaktır. Tamir/bir nesnenin bakımını yapmak, nesneyi tanıma sürecidir. Mekanik nesne parçalara ayrılır ve her bir parça içselleştirilir. Filmde gördüğümüz de tam olarak budur. Parçalar birbirlerinden ayrıyken, her biri kendi varlığıyla mı değerlendirilir? Bu mümkün değildir. Bakım sırasında, önce bir bütün olarak ele alınmış nesne parçalandıktan sonra, o parçalar, bütünden bağımsız olarak düşünülemez. Her biri, bütünün içindeki işlevleriyle, bağlantılı olduğu diğer parçalarla, sistemdeki görevleriyle düşünülür çünkü bir kere bütünü görmek, bunu gerekli ve anlamlı kılar. O parçaların her birine yüklenilen anlam, sistemle ilgilidir. Silah, elbette, parçalarının bütününün toplamından (yani sistemin kendisinden) fazladır. Ona yüklenilen anlam yalnızca işleviyle ilgili değildir, temsil ettiği bütün kültürel değerleri de kapsar. Buna ek olarak, nesnenin ‘sahibinin’ kişiliği ve dünya üzerindeki konumu da ona yüklenilen anlamı etkiler. Tamir, bu anlamın başlangıç sürecidir çünkü insanı nesneyle tanıştırır. Bakım sırasında insan, kendini nereye koyduğunu (nesneden bağımsız ya da onunla bir olmak) belli eder.

Filmin en çok üzerinde durduğu sürecin tamir süreci olması sebebiyle, Zen ve Motosiklet Bakım Sanatı’nın bu meseleyi ele alışından biraz bahsetmek istiyorum (2). Robert M.Pirsig, tamirin şemasını çıkarıyor: Motosikleti parçalara böldüğümüzde ve bu temel parçaları kendi içlerinde tekrar parçalara ayırdığımızda (ve tekrar,tekrar..) bunların alt alta dizilmesinden ve gruplara ayrılmasından oluşan şema, aslında hiyerarşik bir yapıdadır. Bu bağlamda motosiklet, mekanik bir nesne olarak, “çeliğe işlenmiş kavramlar sistemi”dir. Doğada olan tek şey çeliğin potansiyeli olduğundan, çelik dahil bütün bu parçalar ve sistem, insanın kafasından çıkmaktadır. Yine romanın iddiasına göre, nesnenin niteliğinin farkına varmanın yolu da (arzu olsun ya da olmasın) onu kendimizden ayrı tutmamak, onunla bir bütün olduğumuzu, o nesnenin bizim bir uzantımız olduğunu hissetmekten geçer. Budizme ve daha derinlere kaymadan, bu parçaların hiyerarşisinin, birleşme sırasında nasıl kaybolduğunu düşünmek gerekiyor. Parçalar birleştiğinde ve bir bütün haline geldiklerinde, bütün, hem parçaların üzerini (tek başlarına taşıdıkları anlamı) örtüyor, hem de parçaları DA içerdiğini haykıran bir nesneye dönüşüyor. ( bu haykırışı duymamızı sağlayan bilgiyi ise bize tamirin kendisi veriyor) Elbette bu nesne, parçalarının toplamından fazlasına eşit oluyor. Parçalarının toplamına eklenen her şeye anlam dersek, bu anlam, insan aklının yarattığı ve tamamen insana özel bir şey. (tıpkı nesnenin kendisi gibi) Nesnelere asla işlevlerince sınırlanan bir anlam yüklemiyoruz. Filmde bu yüzden, silahın işlevi en geri planda kalıyor. Adeta, işlevini yerine getirsin diye kullanılıyor. Yüklenen aşırı anlama konan bir nokta gibi. Öldürme eylemi, öldürme isteğinden değil, nesneyi tamamlama ve nesneyle ilişkiye geçme çabasından kaynaklanıyor. Silaha yüklenilen asıl anlam, onu sevmekte gizli. Kullanmakta değil.

Yemek yemek, hayati bir şey. Bir zevke ve sonrasında bir ritüele dönüştüğünde, yeme eylemine ve yemeğin kendisine bambaşka anlamlar yüklenmiş oluyor. Silahın tamiri gibi, yemeğin hazırlanması da bu ayinin (nesneyi sevmenin, onunla ilgilenmenin ve ilişkiye geçmenin) en önemli parçası. Silah, ölümcül bir şey ve yemekle ilgili olan bütün bunlar silah için de geçerli. Saatlerce hazırladığınız özenli ve süslü bir yemeğin, yeme eylemiyle ilgili kısmı ne kadar kısa ve aslında vahşi bir şeyse, saatlerce süslenilen, sevilen, bakımı yapılan bir silah için de öldürme eylemi böyledir. Yemek gibi hayati bir meseleden, yavaş yavaş, silahın sanat eserine dönüşmesini de izliyoruz. Sanatı nereye koyduğumuzdan çok, bir nesne olarak sanat eserini nereye koyduğumuzu düşünmemiz bekleniyor bizden. Film, bir nesneyi kendinden ayrı tutarak sevmekle, onu arzulamakla ilgilenirken, aslında onu özdeşleşilen bir sanat eserine de dönüştürebiliyor.

‘Betty Blue’ romanındaki erkek karakter, insanın yalnızlığından ve çağa özgü hastalıklardan, nesnelere yüklenilen aşırı anlamı sorumlu tutuyor. Nesnelerin anlamsız olduğunu ‘bildiğinden’ dünya onun için çekilmez karşıtlıklardan oluşuyor. Aşka ve sevdiği kadına bakışının, onu nesneleştirmekten ve ona tapınmak/ondan nefret etmek gel-gitliğinden ibaret olmasının yanısıra, ‘gerçek’ nesnelere de anlamsız derken bile, onlara aşırı anlam yüklemiş oluyor. Adam, onları kendi varlığından tamamen ayırıp, değersizleştiriyor. Bu yabancılaştırma, bana göre, tutkulu bir fetişizm ile aynı yoğunluktadır. İki kutup da, nesneyle insan arasındaki ilişkide tehlike çanlarının çalmaya başladığını haber veriyor. Peki, çanlar kimin için çalıyor?

www.boltart.net

Gilda

2010-02-17T15:01:00.003+02:00

"Güzel sanatlar dişiyi bir meta-kadın olarak göstermeye çalıştığı her yerde, onu, oldum olası kusursuz, yanına yaklaşılması olanaksız görünen bir güzellik ideali olarak anıtlaştırmıştır. Sinemada bu anıt kadın, dişi/kadın yıldızın ‘ortaya çıkış’ tarzına karşılık gelir. Birçok filmde, o güzellik ideali meta-kadının seyircinin karşısına ilk çıkışında, bir tanrıçanın ‘ahali’ arasına karışmasını andıran bir tavır vardır. [...] Tıpkı heykellerde ve resimde olduğu gibi, dişi ilahın filmde ilk ortaya çıkışı, ikonografik bir donukluğun içinde bir tanrıçanın kendini insanlara ‘açma’ biçiminde gerçekleşir.” (1)

Gilda’da (Charles Vidor; 1946) Gilda karakterini ilk olarak kumarhanede, arkadan görüyoruz. Johnny onu fark ediyor ve berbere kim olduğunu soruyor. Fakat bu gizi uzun süre öğrenemiyoruz, Gilda, tanrıça edasıyla salonda dolaşıyor ve bu sahneden sonra, Johnny’nin, patronunun evinde, odada ilk kez Gilda’yla yüz yüze gelmesine kadar, bir daha görünmüyor. Odada, Gilda’nın yüzü (saçlarını savurarak başını yukarı kaldırdığında) kadrajı kapladığında, bu güzellik karşısında nefesimizi tutuyoruz ve bir süre donup kalıyoruz. (Bu donup kalma süresi seyirciye tanınıyor, Gilda hemen konuşmaya başlamıyor.) Sonra, filmin öyküsüyle Gilda biçimleniyor, ‘insanlaşıyor’ ve canlanıyor. Bu durum Pygmalion mitinin bir metaforu olarak görülebilir. Pygmalion, sevdiği kadının heykeliyle yaşamaktadır. Bir gün, heykeli öptüğünde, heykele dokunduğunda heykel yavaş yavaş ete kemiğe bürünür, Pygmalion’un dokunuşlarıyla şekillenir ve canlanır. Filmde de, soğuk ve donuk tanrıça Gilda’nın, bir erkeğin (filmin öyküsüyle Gilda’yı hareketlendiren, canlandıran yönetmenin) ona hayat vermesiyle insanlaştığını görüyoruz.

Dışarıda heyecanın, eğlencenin temsil biçimi karnaval var. İnsanlar maskelerini takıp, gerçekte olmadıkları kişiler olabilmenin rahatlığıyla dans ediyorlar. Gilda’nın hayatı da bir karnavala benziyor. Eğleniyor (?), rol yapıyor, kendisi olmayan bir kadının, şeytani cinselliği olan bir kadının maskesini taşıyor. Gilda, belli ki karnavalın arasında, ait olduğu yerde, eğlencenin ortasında olmak istiyor. Odada, içerde pencereyi açarak sesleri dinliyor. Johnny içeriye girdiğinde Gilda’dan pencereyi kapatmasını istiyor ve pencere kapandığında, sesler kesildiğinde ‘içerdekiler’ ve ‘dışardakiler’ ayrımı keskinleşiyor. Gilda içerde kapalı kalmış, kıstırılmış, Johnny tarafından bastırılmış oluyor. Aslında Johnny’nin bastırdığı, Gilda’nın cinselliği ve bunu kullanış biçimi. Öykü ilerlediğinde, bu baskı da büyüyor ve Gilda adeta, büyük bir şehirde, küçük bir odaya hapsedilmiş gibi yaşıyor. Birlikte olduğu erkekler Johnny tarafından ondan uzaklaştırılıyor, yalnızlığın içine hapsediliyor, her hareketi izleniyor ve cinselliğini yaşamasına, heyecan duymasına ve eğlenmesine izin verilmiyor. Johnny’nin –onu özgür bırakması için- ayaklarına kapanıyor ama baskı devam ediyor. Gilda’nın bastırılmaya çalışılan cinselliğinin sonunda patlayarak, müstehcenliğe ve teşhirciliğe dönüşerek geri döndüğü yer ise, Gilda’nın kendi kendini bir cinsel meta olarak erkeklere sunduğu striptiz sahnesi.

“Striptizin bir türlü gerçekleştirilemeyen –ama erkeğin burnunun dibinde her an gerçekleştirilmesi mümkün gibi onu tahrik edip duran- cinsel ilişkiye çıkardığı davet, görünürde her an el altında olan dişinin ‘kıvırtmaları’ ve son tahlilde bir türlü ele geçmezliği, erkeği zevkten kendinden geçirmeye yeter. [...] Striptiz’de erotik saldırganlık ile kadının sembolik olarak erkeğin isteğine boyun eğmesi arasındaki ilişki öylesine bıçak sırtı bir dengede tutulur ki, seyirci bir üstünlük, kadın karşısında erkekçe bir üst hiyerarşik konumda bulunma duygusunun hazzını bol bol çıkartabilir, hem de seyretmekten başka bir şey yapmak zorunda olmadığından, üstünlüğünün tehlikeye düşmesi de söz konusu değildir.”*(2) Bunu düşündüğümüzde, Gilda’daki striptizi izleyen erkek topluluğuyla Gilda filmini izleyen sinema seyircisi arasında bir paralellik kurabiliriz. (İdeal sinema seyircisinin erkek olduğunu kabul edersek tabii) Gilda, cinselliğini dansıyla sergilemeye başladığında, kendini erkeklerin önünde seyirlik bir nesneye dönüştürdüğünde, erkeklerin bunu zevkle seyretmek dışında bir şey yapmadıklarını görüyoruz. Burada sadece Gilda karakterinin değil, dönemin idolü Rita Hayworth’ın cinselliğinin de (sinema seyircisine) sunumu var. Gilda’nın teşhirciliği, cinselliğini adeta dayatması, önünde dansettiği erkekleri tamamen masum ve edilgen gösterecek kadar keskin. Aynı şey Rita Hayworth ve sinema seyircisi için de geçerli olduğundan, seyirciler röntgencilikle suçlanamayacaklarının rahatlığıyla –ama gizliden gizliye röntgenci konumuna getirilerek- seyretmenin keyfini çıkarabiliyorlar. Sinema da tıpkı strip-tease gibi ‘erotik eğlence’nin bir temsili olabilir. Sonunda Gilda, gerçek ‘sahibi’ Johnny tarafından cezalandırılıyor. (ünlü tokat sahnesi) Tek bir erkeğin mülkiyetinde olması gereken kadın, bu düzeni bozmaya kalkıştığında bedelini ödemek durumunda kalıyor.

Striptiz sahnesinde Gilda’nın söylediği Put the Blame on Mame, Boys şarkısı, bize doğa ve kültür ayrımını düşündürüyor. Deprem ve diğer doğal afetlerde kadının suçlanması, kadının doğayla (old mother earth) özdeşleştirildiğini gösteriyor. Doğurma yetisinin erkekte değil de kadında olması, egemen kültürün kadını doğaya, erkeği kültüre yakın göstermesini sağlıyor. Erkeklere ait bir kültürün içine giren ve aslında orada yeri olmayan Gilda, işleri karıştırmaya, bozmaya başlıyor ve yaptığı bu dolaylı etki, erkekleri birbirine düşürüyor, üstelik erkek egemen kültürün yarattığı kadın-meta imajını benimseyerek ve görünüşte bunu bir silah gibi kullanarak, bu kültürde tek başına bir yer edinmeye çalışıyor. (Tek başına, çünkü filmde temsili başka kadın karakter göremiyoruz, Gilda, erkek dünyasına girmeye cesaret eden tek kadın gibi görünüyor.)

Kadının cinselliği (kadın tarafından açıkça ve özgürce sergilenen), bir silah olarak görülüyor. Johnny’nin patronu, Gilda’nın kocası Barren, mülkiyetinde olan bıçağıyla tek başına iktidar ve güç sahibiyken, Johnny’i yanına alıyor ve üç arkadaş, güçlü bir portre çiziyorlar. Sonra, Barren’in mülkiyetindeki başka bir gücü görüyoruz: Gilda, Johnny ve Barren’in arasında, bıçağın yerini alan üçüncü kişi oluyor ve cinselliğini erkeklere (özellikle bu iki erkeğe karşı) bir silah olarak kullanıyor. Barren, filmin sonunda olduğu gibi, kendi silahıyla vurulmuş oluyor.

Put the Blame on Mame, Boys şarkısını Gilda’dan ilk olarak berberin yanında, gitarla hüzünlü bir şekilde duyuyoruz. Johnny, gelip susmasını istiyor ve şarkı kesiliyor, Gilda bastırılıyor. İkinci kez duyduğumuz yer ise strip-tease sahnesi. Gilda’nın bu iki hali arasında çok fark var. Femme fatale duruşunun aslında sadece rol olduğu, Gilda’nın mutsuz, çaresiz ve aşık bir kadın olduğu yönündeki başka ipucu da sigara konusu. Seksiliğinin, cüretkarlığının görsel açıdan tamamlayıcı unsuru olarak elinden düşürmediği sigarasını (yine) berber, mutsuzluğa ve çaresizliğe yoruyor. Femme fatale yalnızca bir rol, Gilda her şeyi Johnny’i kıskandırmak için yapıyor. Aslında sistemi bozacak, gerçek bir tehlike gibi görünen bu (görünüşte) bağımsız kadın, Johnny tarafından reddedildiği için böyle davranıyor, içinde gerçek bir kötülük, yozlaşmışlık, fettanlık yok. Sonunda Gilda’yı kapalı bir elbise içinde, Johnny’nin eşi olarak görüyoruz. Femme fatale dizginlenmiş, evcilleştirilmiş, her şey yerli yerine oturtulmuş oluyor, üstelik Gilda bu konumundan çok mutlu, asıl istediğine (tek eşli, ‘düzgün’ bir eş olmak) ulaşmış oluyor. Erkek egemen kültürde bir tehdit rolu oynamayı bırakıp, bir kadın olarak kültürdeki ait olduğu yeri almış oluyor.

Kaynakça:

(1) Bernhard Roloff-Georg Seesslen, Erotik Sinema, (Alan Yayınevi, 1996), 106.

(2) A.g.e, 114.

www.boltart.net

A Boy Named Charlie Brown

2010-02-17T14:55:00.004+02:00

Charles M. Schulz çocukların dünyasını çocukların gözünden en doğal, en samimi şekilde anlatan sanatçılardan biriydi. 1950 yılında gazetelerde yayımlanmaya başlayan çizgi bantı Peanuts, minimal çizgileri ve naif esprileriyle kısa sürede tüm dünyada çocukları -ve çocukluğun kıymetini bilen yetişkinleri- kendine aşık etmişti. Schulz’un ölümünün üzerinden 10 yıl geçti ve bugün 60 yaşındaki Charlie Brown, hala depresif, kötümser ve sakar bir çocuk. Snoopy ise hala bildiğimiz Snoopy.

Peanuts‘un 1965 tarihli ilk televizyon uyarlaması A Charlie Brown Christmas, Charlie Brown’un Noel’in gerçek anlamını ‘keşfetmesini’ dini referanslarla anlatan özel bir animasyondu. Çocuk karakterlerin gerçekten de çocuklar tarafından seslendirildiği bu 25 dakikalık animasyonun muhteşem müzikleri ise İtalyan piyanist Vince Guaraldi’ye aitti. Sonrasında Vince Guaraldi Trio, Peanuts filmlerinin vazgeçilmez ismi oldu.

Senaryosu Schulz tarafından yazılan A Charlie Brown Christmas‘ın yönetmeni Bill Melendez, bugün Peanuts animasyonlarının arkasındaki isim olmasının yanı sıra, Snoopy’i seslendiren aktör olarak da tanınıyor. İlk Peanuts filmi A Boy Named Charlie Brown (1969), Schulz’un minimal çizgileriyle 60’lı yılların zaman zaman soyut, çok renkli ve karmaşık kolajlardan oluşan, zaman zaman da pop art’a kayan bir estetiğe sahip animasyonlarının sentezi gibi. Hikaye ise (ilk Peanuts çizgi bantlarının aksine) Charlie Brown karakterine odaklanırken, battaniyesini yanından ayırmayan Linus, paragöz ve alaycı Lucy ile Charlie Brown’un agresif köpeği Snoopy’inin iç dünyalarını da -elbette Guaraldi’nin jazz müziği eşliğinde- izleyiciye açmayı ihmal etmiyor. Özellikle Schroeder’in piyanoda Beethoven çaldığı sekans, hikayeden kopup ayrı bir ‘episode’ haline geliyor ve tuhaf dini imgeleriyle, tuhaf renk kullanımıyla, tuhaf kamera hareketleriyle, kısacası tuhaflığıyla öne çıkıyor.

A Boy Named Charlie Brown‘da Charlie Brown hiçbir şeyi beceremediğini, aslında bir ‘kaybeden’ olduğunu fark edip depresyona giriyor. Depresyonla mücadelesinde ona yardımcı olan (ya da onunla acımasızca alay eden) karakterler arasında Peppermint Patty ve Woodstock’u göremiyoruz, onlar henüz ‘kadro’ya dahil edilmemişler. Filmde Peanuts‘ın çekirdek kadrosunun yanı sıra, hiç görmediğimiz ve araba kornasına benzeyen sesleri yüzünden ne konuştuklarını da anlayamadığımız yetişkinler (öğretmenler) var. Bu, çocukların dünyası. Çocukluğuna dönmek isteyenler, zaman ayırıp bu filmi -ve mümkünse diğer bütün Peanuts filmlerini!- tekrar izlemeliler. Hiç ummadıkları bir biçimde, kaybolduğunu sandıkları hatıraları yeniden anımsayabilirler!

www.boltart.net

Joel Tettamanti

2010-02-17T14:47:00.006+02:00

Kamerun doğumlu Joël Tettamanti manzara resimleri ile tanınıyor. Dünyanın farklı yerlerine seyahat ederek gördüklerini kaydediyor, bir anlamda yeniden tanımlıyor. Tettamanti, 2008-2009 yıllarında Batı Grönland’daki Ilulissat’ı ziyaret etti. Bu seyahat sırasında ortaya çıkan Ilulissat serisi bir düzine ‘hisli’ manzara fotoğrafından oluşuyor. ”Ilulissat’a vardığımda etrafımdaki güzellik beni şaşkına çevirdi. Manzara, mimari … ” diyor Tettamanti. ”Birkaç kere geri gittim, hem ailemi ziyaret etmek amacıyla, hem de aşık olduğum bu mekana geri dönmek için.”

Tettamanti’nin websitesinde turistik bir geziye çıkıyorum: Kar altında kalmış renkli evler, Ilulissat’ı bir ‘legolar diyarı’na çevirmiş. Gördüklerimi Douglas Sirk filmlerindeki kartpostal manzaralarına benzetiyorum, işin melodram kısmını dışarıda tutarak. Fotoğraflar aynı zamanda mesafeli bir ‘belgeleme’ telaşı içindeler; evlerin mesafeli ‘tavrına’, içine kapanık topluluğa ve Grönland’a uygun bir şekilde. Bir yandan bu evlerin davetkar olduğunu düşünüyorum öte yandan da sanki ”Buraya ait değilsin, sadece bir gözlemcisin,’ diyorlar. Ben (ya da fotoğrafçı Tettamanti) sadece bir ‘turist’ olarak bakabiliriz, farklı bir rolümüz olamaz.

Pastel renklerdeki evler oldukça hüzünlü ve izole görünüyor. Bu evlere, içlerinde yaşayan insanları görmeden bakmaya zorlanıyorum. Hikayelerini hayal ediyorum, globalleşmenin ötesinde var olan bu hayatları, modern şehrin ‘muli-kulti’ peyzajından farklı bir yere yerleştiriyorum. İnsanların yokluğu bu fotoğrafları herhangi bir peyzaj fotoğrafından çok daha kişisel yapıyor. İstediğim her şeyi bu fotoğraflara yansıtabilirim: rüyalar, hikayeler, hiç görmediğim, bilmediğim bir yere duyduğum özlem ve orada yaşamanın nasıl olacağına dair hayaller. Ama işte, gerçek bir hikaye: Tettamanti diyor ki ”Ilulissat’ta bir arkadaş edindim. Julien. Ilulissat’ı görür görmez buraya aşık olmuş ve yerleşmeye karar vermiş, şu anda baba olmak üzere.” Şimdi de Julien isimli bu yabancıyı düşünmeye başlıyorum ve onun için mutlu oluyorum.

Eski kayanın üzerindeki izler ve yazılar, ”Buraların sahibi var. Burası artık ‘terra incognita’ değil,” diyor. İnşaat halindeki evlerin verdiği ‘eksiklik’ ve ‘tamamlanmamışlık’ hissi -ki benim için çok tanıdık bir durum bu-ve kasabanın steril manzarası yeni bir şeyleri çağırıyor gibi; umut veren, yabancı bir şeyi… Ama beni değil. En azından, henüz değil.

.....................

LANDSCAPES WITH FEELINGS

Cameroon born photographer Joël Tettamanti is known for his unique landscape photos. He travels around the world and records, redefines landscapes in a unique way. In 2008-2009 he visited Ilulissat, which is a large municipality in western Greenland. And he created the Ilulissat series; a dozen landscape photos with feelings. “When I landed there, I was completely amazed by the beauty of the place. It’s landscape, it’s architecture.” says Tettamanti. “I went back a few times, not only to visit my family, but also because I completely fell in love with the place and it’s people.”

I started sightseeing in Tettamanti’s website: The colorful houses covered with snow gave me a kind of “lego-land” feeling. It’s almost fiction, like in Douglas Sirk movies, but without the melodrama. The photos have also a distant ‘documentary’ style, suitable for the distant ‘attitude’ of the houses, the close community and Greenland. They seem warm in cold nature but they also tell me “You don’t belong, you’re just an observer”, so I (or the photographer, Tettamanti) can only have the ‘tourist gaze’, nothing more.

The single houses painted in pastel colors seem rather sad and isolated. I’m forced to look at the houses without seeing the people living in them. So I don’t have a choice but imagine their stories, the existence of other lives beyond globalization and the ‘multi-kulti’ look of modern cities. I think that kind of absence (of the people) makes this photographs more personal than any landscape photograph. I can project whatever I want on them: Dreams, stories, longing for a place I never even saw before and imagining what it would be like to live there. But here’s a real story: “Now, I have a very good friend in Ilulissat” says Tettamanti. “Julien. He is an ex-basejumper that also fell complete in love with the place. He will be a father soon.” And now, I’m thinking about this stranger named Julien, and I’m happy for him.

The writing on the ancient rocks says “This place is taken. It’s no longer ‘terra incognita’.” And the ‘in construction’ houses and the ‘unfinished’ feeling of the village –that I’m very familiar with- is calling for something new, something hopeful, something foreign; but not for me. Not yet, anyway.

www.boltart.net

Beedogs

2010-02-12T13:11:00.004+02:00

The lovely flowers embarrass me

They make me regret I am not a Bee-

Emily Dickinson

The Yazar

2010-01-08T15:33:00.008+02:00

Mayıs-Aralık 2009 Radikal Kitap'ta yayımlanan bantlardan seçmeler...

thewritercomics.blogspot.com

Çeviriler

2010-01-08T14:03:00.002+02:00

Vikingler

2010-01-02T15:43:00.004+02:00

Hikaye: Ben
Çizimler: Baysan Yüksel

:)

Cenaze Şapkası

2009-12-17T18:55:00.001+02:00

(Notos Öykü-Haziran Temmuz 2009 sayısında yayımlandı.)

“Baba, oğul ve kutsal ruh adına…”

Yağmur yağıyor. Kadın gözyaşlarını tutamıyor. Siyah eteğini çekiştiren çocuk, ‘çişim geldi’ diye mızmızlanıyor ve takım elbiseli adamlardan biri çocuğu kucağına alıyor. Kadın, yüzünü örten tülün ardında hıçkırıyor, soluyor ve kayboluyor…

Ne kadar güzel! Benim olmalı, diye düşünüyorum. Kuzgun rengi kadifeden, ne çok büyük ne çok küçük, mesafeli, korunaklı ve zarif. Etrafında küçük siyah güller var ve önünden sarkan siyah, ince tül, tüm yumuşaklığıyla kadının yüzünü sarıyor. Kadının kim olduğunu bilmiyorum. Aslında, hangi filmi izlediğimizi de bilmiyorum ama şapka beni büyülüyor işte ve… benim olsun istiyorum.

“Ben de istiyorum” diye mızmızlanıyorum. Merve, en iyi arkadaşım, köpek gözleriyle bana tuhaf tuhaf bakıyor.

“Ne istiyorsun?”

“Ondan! Cenaze şapkası!”

Babaannem bir kahkaha atıyor ve Merve gözlerini deviriyor. Bunu yapınca onu boğmak istiyorum. Gerçekten, onu öldürebilirim. Ama bir şey söylemiyorum. Bunun yerine babaannem,

“Ben daha buralardayım, bir yere gitmiyorum.” diyor. Merve sehpaya üç kere vuruyor. Annesi gibi. Yaşlandığında aynı annesi gibi olacak. Gülüyorum. Ben, yaşlandığımda Merve’nin annesi gibi değil, babaannem gibi olacağım. Merve, ‘biz’de, cenazelerde şapka takılmadığını, takılırsa çok ‘ayıp’ ve ‘aykırı’ olacağını söylüyor. Benimle, sınıfta sözlüye kalktığındaki gibi ukala bir tonda konuştuğunda, onu boğmak istiyorum. Kendinden emin görünen, ağzı laf yapan, şirin ve akıllı görünmeye çalışan bütün kızlardan nefret ediyorum. Özellikle Merve’den. Cenazelerin neye benzediğini bilmediğimi mi sanıyor? Patavatsız. Ama kendimi tutuyorum.

“Cenazede takmayacağım ki..”

“Okula giderken mi takacaksın?”

Hayır. Bilmiyorum. Ama istiyorum işte.

Babaannem bize çay ve havuçlu kek getiriyor. Kendimi bir türlü filme veremiyorum. Murat’ı düşünüyorum. Murat’la öpüşmenin nasıl bir şey olacağını merak ediyorum. Filmdeki takım elbiseli adam, kadının yüzünü açıyor. Kadın, gözyaşları içinde, adama gülümsüyor ve “Buraya gelmemeliydin.” diyor. Adam, kaşlarını çattığında Murat’a benziyor. Karnımda gıdıklanmayla uyuşma arası bir şeyler oluyor.

Babaannem kucağıma bir şey bırakıyor. Elime alıyorum, tahmin ettiğim gibi.. Siyah, kadife bir şapka. Filmdekine çok benziyor. Biraz yıpranmış ama idare eder. Terziye gidip bir tül diktirebilirim. Babaannem hiçbir şeyini atmaz, o yüzden bu sürpriz aslında beni şaşırtmıyor. Kenarına küçük güller de diktirebilirim.. Murat hep siyah giyer, beni de siyahlar içinde ve kafamda cenaze şapkasıyla gördüğünde çok şaşıracak. Şimdiye kadar beni hep küçük gördüğü için kendinden utanacak ve sonunda, birlikte olabileceğiz. Tüm gücümle babaanneme sarıldığımda, Merve’nin kıskançlıktan kızardığını fark ediyorum.

“Tak da görelim.” diyor. Aynanın karşısına geçip şapkayı deniyorum. Çok küçük. Bir türlü kafamdan geçmiyor. Merve gülüyor. Güldüğünde gözleri kısılıyor, köpeğe benziyor. Ne düşündüğünü biliyorum. Ağlamak üzere olduğumu ona belli etmiyorum. Şapkayı babaannemin kucağına atıyorum. Hepsi onun yüzünden.

“Bu eski püskü bir şey. İstemiyorum.”

“Bu film kadar eskidir.” diyor babaannem. Fincanlarımızı toplayıp içeriye götürüyor. Babaannem bana asla küsmez. O yüzden özür dilemem gerekmiyor. Yine de kendimi üzgün hissediyorum. Dışarda yağmur şiddetleniyor. Merve bu gece bizde kalacak. Yine göğüslerinin bir türlü büyümediğinden yakınacak ve ben onun ödevini yaparken o, ayna karşısına geçip tek tek bütün kıyafetlerimi deneyecek. “Bu elbise bana hiç yakışmadı çünkü göğüslerim çok küçük.” Göğüslerinin benimkilerden çok daha büyük olduğunu biliyor, en azından göğüsleri var ve bunu yüzüme vurmak istiyor. Ayşe’nin anlattığına göre, beraber alışverişe çıktıklarında kızcağıza “Bu beni çok mu şişman gösterdi?” diye sorup durmuş. Ayşe çok şişmandır. Yani Merve, bunu bilerek yapıyor. Herkes onu kıskansın istiyor. Ondan nefret ediyorum. Burada kalmasını istemiyorum. Yine sigara içeceğiz. Sigara içmek istemiyorum. Yalnız kalıp Murat’ı düşünmek istiyorum, ama bunu ancak yatağa girdiğimizde ve ışıkları kapattığımızda yapabileceğim. Merve uyuduktan sonra.

Sebepsiz yere ağlıyorum. Böyle zamanlarda babaannemle uyurum, ama bu gece olmaz. Merve’nin ne düşüneceğini biliyorum. Uyurken, meleklere benziyor. Yine de, ağzı açık uyuduğu için biraz komik görünüyor. Ağladığımı bilmiyor. Acaba rüyasında ne görüyor? Onun hiç böyle sorunları yok. Bana benzemiyor. Merve, kendisini çok seviyor. Belki de bu yüzden ben de onu çok seviyorum. Gözlerim karanlığa alıştığından, yatakta doğrulup onu izliyorum ve o an, acı gerçeğin farkına varıyorum: Hep çok farklı olduklarını düşünmüştüm ama karanlıkta, Merve, Murat’a çok benziyor. Yarı aralık duran ağzına bakıyorum ve öfkelenmeye başlıyorum. Neden birbirlerine bu kadar çok benzemek zorundalar? Bunu neden daha once fark etmedim? Artık Murat’a aşık olmayacağım. Merve’yi oracıkta, yastıkla boğarak öldürmek geçiyor içimden. Bunun yerine, yanağına küçük bir öpücük konduruyorum ve kafam karışmış bir halde, uykuya dalıyorum.

Merve’nin doğumgünü yaklaşıyor. Evde kocaman bir parti verecek. Içki içeceğiz. Herkesin etrafa kusup evi batıracağından ve anne babasından, belki de Murat’tan fırça yiyeceğinden haberi yok. Şimdiden her dersten once tahtaya yazmaya başladı bile: Doğumgünüme bir hafta kaldı. Doğumgünüme altı gün kaldı. Doğumgünüme beş gün.. En azından geçen sene üçten geriye saymıştı. Merve, büyüdükçe, arsızlaşıyor. Benim asıl nefret ettiğim, kendini beğenmiş şımarık bir kızın herkesi kandırabilmesi. Sınıftakiler ona bayılıyor. Kimse gerçekleri görmüyor. Murat hariç. Bir keresinde, Merveler’de kaldığımda, ona ‘şımarık’ demesine şahit olmuştum. Ve daha bir sürü şey. Merve’yi ağlatmıştı. Ben, doğumgünüm olduğunu en yakınlarıma bile söylemeye utanırım ama Merve, elinden gelse tüm dünyaya ilan edecek. Hala ona ne alacağımı bilmiyorum. Tek düşündüğüm, Murat’ın da orada olacağı. Ne de olsa onun da evi. Ne giyeceğimi bilmiyorum. Şapkam olsaydı, bunu dert etmezdim.

Merve’ye hediye bakmak için babaannemle dışarı çıkıyoruz. Babaannem diğer yaşlılar gibi değildir. Çok hızlı yürüyebilir. Hatta istese, koşabilir de. Yine de onu yormak istemiyorum, bu yüzden ilk gördüğüm şeyi alıyorum: Kar küresi. Kürenin içinde elinde sihirli değnek, başında prenses tacı olan bir köpek var ve küre sallandığında, köpeğin üstüne yaldızlı karlar yağıyor. Köpek, Merve’ye benziyor. Pahalı bir şey değil. Küreyi paket yaptırıyoruz ve eve dönerken, bir ikinci el dükkanının önünden geçiyoruz.

“Niye durdun?”

“Babaanne, bak…”

Öyle geride duruyor ki, görmek neredeyse imkansız.

“Ah, benim deli kızım…”

Denemek için tutturuyorum. Dükkana giriyoruz. Dükkandaki şişman kadın, beni ve babaannemi baştan aşağıya süzüyor. Rahatsız oluyorum. Vitrinde duran, kenarlarına gül motifleri işlenmiş, kuzgun rengi kadifeden tüllü şapkayı işaret ediyorum.

“Deneyebilir mi?”

“Torununuz mu?” diye soruyor şişman kadın. “Onun yaşına daha uygun bir şeyler bakabiliriz.” Köşedeki pembeli yeşilli kasketleri gösteriyor bize.

“Onları istemiyorum.” diye diretiyorum. Kadının sebepsiz yere benden nefret etmeye başladığını hissediyorum.

“Okul piyesi için” diyerek araya giriyor babaannem. Sonra bana göz kırpıyor. Şişman kadın, çok zahmetli bir işmiş gibi şapkayı askılıktan çıkarıp verirken gözlerini deviriyor. Merve gibi. Küfreder gibi bir tonda teşekkür ediyorum. Yaldızlı bir aynanın önüne gidiyorum ve şapkayı deniyorum. Siyah yumuşak tül, yüzümü okşuyor ve yüzümde, bana ait olan fakat sevmediğim her şeyi bir anda gizliyor. Ne kadar güzel! Daha once kime ait olduğunu merak ediyorum. Eminim çok zarif, çok zengin ve çok güzel bir kadına aitti. Filmdeki kadın gibi bir kadına. Kendimi bambaşka biri gibi hissediyorum. Öyle güzelim ki, Murat önümde diz çökecek. Babaanneme bakıyorum.

“Hadi, çıkar şunu, gidiyoruz.” diyor. donup kalıyorum. Yanıma geliyor, şapkayı çıkarıyor ve beni neredeyse sürükleyerek dükkandan dışarı çıkarıyor. Elinden kurtulup dükkana giriyorum.

“Ne dedin ona?”

Kadın gözlerini deviriyor.

“Ne dedin?” diyorum.

“Fiyatını söyledim.” diyor.

Sebepsiz yere ağlıyorum, fakat babaannemin yanına gidemem. Bu gece olmaz, çünkü ona ‘cimri’ diye bağırdım. Ve daha bir sürü şey. Babaannem bana asla küsmez, o yüzden özür dilemeyeceğim. Hala çok kızgınım. Gözyaşlarımın akıp gitmesi tuhaf bir biçimde hoşuma gidiyor. Birden kendimi, babaannemin cenazesinin ortasında buluyorum. Murat ve Merve, beni teselli etmeye gelmişler. Murat, yüzümdeki tülü kaldırıyor. Ben de ona, “Buraya gelmemeliydin.” diyorum. Murat gözyaşlarımı siliyor ve öpüşüyoruz. Fakat babaannemin ölümünü düşünmek beni öyle sarsıyor ki, pişman oluyorum ve bundan hemen vazgeçiyorum. Gözlerimi kapıyorum. Merve’nin cenazesindeyim. Babaannem beni teselli ediyor. Murat ağlıyor. Ben ağlıyorum. Murat’ın yanına gidiyorum. Bana “İyi ki geldin. Sen olmasan ne yapardım, bilemiyorum.” diyor. Cevabım hazır. “Ben daha buralardayım, bir yere gitmiyorum.” diyorum. Gözlerimi açıyorum çünkü Merve’ye bir kötülük yapmışım gibi geliyor. Pişman oluyorum. Onun ölmesini istemiyorum. Telefona sarılıyorum, Merve’nin sesini duymak, ona onu ne kadar sevdiğimi söylemek istiyorum ama telefonu Murat açıyor. Kalbim sıkışıyor. Konuşmuyorum. Acı çekiyorum. Murat telefonu kapatıyor. Kendi cenazemi hayal ederek uykuya dalıyorum.

Babaannem çekmecesinde, eski bir bisküvi kutusunun içinde para saklar. Rulo yapılmış, lastikle bağlanmış ve zor zamanlar için saklanmış bir sürü kağıt para. Babaannem, çekmecenin anahtarını alttaki çekmecenin içindeki başka bir bisküvi kutusunun içinde saklar. Bu o zor zamanlardan biri. Çünkü bugün Merve’nin doğumgünü ve Murat beni o şapkayla görmek zorunda. Şişman kadının dükkanına neredeyse koşarak gidiyorum ve yol boyunca babaannemin beni yakalamaması için dua ediyorum.

Kapıyı Merve açıyor. Ona hediyesini veriyorum. Köpekli kar küresi ilgisini çekmiyor ama kibar bir biçimde teşekkür ediyor. Siyah elbisemle ve başımda şapkamla ne kadar güzel ve zarif göründüğümü fark ediyor ve kıskançlıktan kızarmaya başlıyor. Herkes çoktan gelmiş. Neredeyse bütün sınıf burada. Herkes şapkama bayılıyor –bazıları dalga geçiyor ama diğerleri onları susturuyor- ve bir anda, partinin ilgi odağı haline geliyorum. Merve’nin partisinin. Bu kadarını beklemiyordum. Ilk kez kendimi bu kadar mutlu hissediyorum, bambaşka biriymişim gibi, ilk kez bütün gözler benim üzerimde. Okul piyesinin yıldızıyım. Birileri elime bir içki tutuşturuyor, ne olduğunu bilmiyorum ama sanırım içinde votka var. Şapkanın tülünü sıyırıyorum ve yüzümü buruşturmamaya çalışarak, içkiyi kafama dikiyorum. Murat ortalarda yok. Yine de, gördüğüm ilginin tadını çıkarmaya çalışıyorum. Merve gözlerini kısıp bana bakıyor ve elime bir içki daha tutuşturuyor. Ona sarılıyorum. “İyi ki doğdun.” diyorum. “Doğmasaydın benim en iyi arkadaşım olamayacaktın.” Gülümsüyor ve aynı anda iki sigara yakıyor. Birini bana verdikten sonra, uzun uzun bakışıyoruz. Yanağımdan öpüyor ve “Şapka çok yakışmış.” diyor. Bunu söylerken o kadar içten ve tatlı görünüyor ki, onun hakkında düşündüğüm bütün kötü şeyler yüzünden utanıyorum. Asıl kötü olan benim. Ben şımarık, bencil, herkesi kandıran yalancı bir hırsızım. “Bunu almak için babaannemden para çaldım.” diye itiraf ediyorum. Merve’nin gözleri parlıyor. Hiçbir şey söylemiyor. Ondan korktuğumu hissediyorum. Belki de onun sevgisine ve onayına bu kadar çok ihtiyaç duyduğum için ondan korkuyorum. Birileri sigara istemek için yanımıza geliyor ve olan oluyor. Merve, herkese zavallı yaşlı babaannesinden para çalan kızı anlatmaya başlıyor. Duyduklarıma inanamıyorum. Bunu, dalga geçerek ve beni de gülmeye zorlayarak yapıyor. Komik bir şey anlatıyormuş gibi. Ama herkes bana ters ters bakmaya başladığında, suratını asıyor. Elimi tutuyor. “Kötü bir niyetim yoktu, biraz sarhoş oldum galiba.” diyor. Müzik değişiyor, herkes beni unutup dans etmeye ya da öpüşmeye başlıyor ve Merve yeniden piyesin başrol oyuncusu oluyor. Onun ölmesini o kadar çok istiyorum ki, bir an, düşüncelerimle bunu yapabilirmişim gibi geliyor. Ama kendimi tutuyorum. Köşemde oturuyorum. Votka içiyorum. Tülle yüzümü kapatıyorum ve Murat’ı düşünüyorum. Midem bulanmaya başlıyor. Artık gelmesini istemiyorum. Artık bana aşık olmasını istemiyorum. Hepsi geçti. Artık öpüşme hayalleri kurmuyorum.

Kapıyı Merve açıyor ve Murat, Merve’yi öpüp içeriye giriyor. Siyahlar içinde. Dalgın görünüyor. Saçları dağılmış. Etrafa şöyle bir bakıyor, partiyle ilgili bir kaç espri yapıyor ve votka şişesini alıp içeriye, odasına gidiyor. Midem çalkalanmaya başlıyor. Olduğum yere çöküyorum, kalkacak gücüm yok. Beni görmedi bile. Ondan nefret ediyorum. Murat’ın cenazesini düşlerken, gözlerim kapanıyor.

Tam yere devrilecek gibi olup da uyandığımda, herkesin gitmiş olduğunu fark ediyorum. Merve, bana bir bardak su getiriyor ve beni bu halde eve göndermeyeceğini söylüyor. Oysa ben eve gitmek istiyorum. Ama Merve ısrar ediyor. Saçlarımı okşarken, sevecen ve şefkatli görünüyor. Bana acıyormuş gibi. Ama bu beni sinirlendireceğine, sevindiriyor ve ona teslim oluyorum. Merve etrafı toplarken, bana oturmamı söylüyor. Dediğini yapmak yerine votka şişesini kafama dikiyorum, berbat görünen yüzümü tülle örtüyorum ve kendimi Murat’ın odasının kapısını tıklatırken buluyorum.

“Beter Böcek’teki kıza benzemişsin.” diyor. Yatağa uzanmış, müzik dinliyor ve votka içiyor. Gülüyor. Teşekkür ediyorum. Neden eve gitmediğimi soruyor. Hiçbir şey söylemiyorum. Yanına uzanıyorum. Şaşırmış görünmüyor. Her yerde izmaritler, buruşmuş kağıtlar, mendiller ve başka bir sürü çöp var. Giysileri ve çorapları yerlere atılmış. Bilgisayarı bile pis görünüyor. Aldırmıyorum. Gözlerine bakıyorum. Yarı aralık duran ağzına. Merve’nin ağzına. Uzun, rahatsız edici bir sessizlik oluyor. Sigara içiyoruz. Murat, müziğin sesini açıyor. Sıkılmış görünüyor. Sıcak votkadan bir yudum alıyorum. Dağınık saçlarına bakıyorum ve ellerimi saçlarının arasında gezdirmeye başlıyorum. Ayaklarım uyuşuyor. Ellerim titriyor. Murat sakin görünüyor. Bana gözlerini kısarak bakıyor. Tülün ardında, gizemli bir prenses gibi göründüğümü düşünüyorum. Ona yaklaşırken dizlerim titriyor. Saçlarını okşamaya devam ediyorum ve sonra, yüzüne dokunuyorum. “Ne yapıyorsun?” diyor ve gülmeye başlıyor. “Lütfen...” diyorum. Bana tuhaf tuhaf bakıyor. Yüzümü yüzüne yaklaştırıyorum, tülü kaldırıyorum. Uzun uzun bakışıyoruz. Tülü kapatıyorum. Ikimizin üzerine. Ve öpüşüyoruz. Bulutların üzerinde yükseldiğimi hissediyorum. Siyah bulutlar. Siyah gökyüzü. Simsiyah bir evren, içime doluyor. Murat geri çekiliyor, ağzını çarpıtıyor ve “Buraya gelmemeliydin.” diyor. Şapkamı çıkarıyor. Birden utanıyorum ve korkmaya başlıyorum.

Merve içeri girdiğinde Murat utanıyor. Sonra sinirleniyor ve Merve’ye küfretmeye başlıyor. Merve de ona küfrediyor. Birbirlerine havlayan iki köpek gibiler, diye düşünüyorum ve bu düşünce nedense beni güldürüyor. Güldüğümde, ikisi birden bana dönüyor. Murat, siyah elbisemi üzerime fırlatıyor ve sesim kesiliyor. Merve,

yüzüme bile bakmıyor ve bir küfür daha savurup, gidiyor. Kusacak gibi oluyorum. Ama kendimi tutuyorum ve kapının eşiğinde durup, Murat’a bakıyorum. Ona, onu sevdiğimi söylemek istiyorum ama sesim çıkmıyor. Onun yerine Murat, “Hazırlan, seni evine bırakacağım.” diyor.

Merve’nin odasının kapısı kilitli. Içeride ağladığını duyuyorum. Kapıyı açmıyor. Hiçbir şey söylemiyor. Murat da yol boyunca hiçbir şey söylemiyor. Bana bakmıyor. Ben de ona bakmıyorum. Eve koşarak giriyorum ve babaannemi uyandırmamaya çalışarak kendimi banyoya atıyorum.

Babaannemin yatağına giriyorum ve hala yaşadığından emin olmak için nefesini dinliyorum. Yaşıyor. Ona sarılıp, sessizce ağlamaya başlıyorum. “Özür dilerim.” diyorum. Uyumadığını biliyorum, bana kızgın olduğunu biliyorum ama bir şey söylemiyor. Uykuya dalmadan once, bir daha asla okula gitmeyeceğimi düşünüyorum. Merve bir daha benimle konuşmayacak, herkesi kendi tarafına çekecek ve kimse benimle konuşmayacak. Murat bir daha benimle konuşmayacak. Babaannem bile bir daha benimle konuşmayacak. Ölmek istiyorum, ve tam o anda, şapkamı Murat’ın odasında unuttuğumu fark ediyorum.

Arkadaşlık

2009-12-17T18:39:00.005+02:00

Baysan Yüksel'le (Bayan Anderson) başladığımız projenin ilk hikayesi.

Beş Çayı

2009-12-15T16:02:00.005+02:00

(2 sene olmuş bunu yazalı..)

- Neden gittin?

- Gitmek zorundaydım.

- Annem yüzünden mi?

- Bir hayalet gördüm.

- Hayalet mi?

- George Clooney.

- George Clooney yaşıyor.

- Hayır, o bir hayalet. Annem ona aşık.

- Annemiz babamıza aşık.

- Sen hassas bir çocuksun. Gördüklerimi, duyduklarımı anlatırsam üzülürsün. Sana hiçbir şey anlatmayacağım.

- Onu nerede gördün?

- Sinema çıkışında, karanlık bir sokakta. Sokak lambasının altında duruyordu. Bana doğru yürümeye başladı. O an gitmem gerektiğini anladım.

- Tek başına sinemaya mı gittin?

- Kendime bakabilecek yaştayım, ne sanıyorsun?

- George Clooney sana gitmeni mi söyledi?

- George beni kovaladı. Ondan kaçmak için gittim. Ve seni korumak için.

- Ona George mi diyorsun?

- Onunla konuşmuyorum. O bir hayalet.

- Sana inanmıyorum. Sen normal değilsin. Beni kandırmaya çalışıyorsun.

- Yaşlandığında sen de benim gibi olacaksın.

- Aramızda sadece üç yaş var.

- Demek ki benden üç yıl sonra öleceksin. Şanslısın.

- Böyle şeyler söyleme.

- Hala piyano çalıyor musun?

- Hayır, bıraktım.

- Sana ne demiştim?

- “Sen piyano çalamazsın, parmakların çok kısa.” demiştin.

- Gördün mü? Seni kandırmıyorum.

- Neden gittin?

- George Clooney beni tren istasyonuna kadar kovaladı. Rayların üstünden atladım ve karşı perona geçtim. Bir trenin içine saklandım.

- Sonra?

- Trenin içinde bir sürü tavuk vardı. Sahipleri yoktu. Hayaletler tavuktan korkarlar, bilmiyor muydun? Böylece onu atlatmış oldum. Ama o sırada tren hareket etti. Tavuklar huzursuzlandılar ve beni gagalamaya başladılar. Çok korkunçtu.

- Trenden atlamalıydın.

- Olmaz. George beni bekliyordu.

- Yine George dedin. Onu seviyorsun.

- Peki, bundan sonra ona Timothy diyeceğim.

- Neden?

- Bu onun göbek adı. Timothy.

- Tim.

- Evet, Tim.

- Trene binmek nasıl bir şey?

- Sinemaya gitmek gibi. Görüntüler akıp gidiyor ve onları yakalayamıyorsun.

- Tren durduğunda onlara yetişebilirsin.

- Tren hiç durmadı, hiç durmadan gittik.

- Bütün gece mi?

- Bütün gece ve bütün sabah ve bütün gece. Günlerce, hiç durmadan, sadece gittik.

- Tavuklar ve sen.

- Tavuklar ve ben.

- Gitmemeliydin.

- Biliyorum. Orada gördüklerimi sana anlatamam. Çok üzülürsün.

- Bombaların sesini duydun mu?

- Orada bomba filan yoktu. Çok daha korkunç şeyler vardı.

- Hayaletler mi?

- Deliler.

- Böyle şeyler söylememelisin.

- Orası korkunç bir yer. Tımarhaneleri otel yapmışlar ve bütün delileri sokağa salmışlar. Deliler sokakta yaşıyor, sokağa çişlerini yapıyorlar. Insanlar evlerinden çıkmaya korkuyorlar ve yiyecek alamadıkları için teker teker ölüyorlar. Her yer çürümüş ceset kokuyor.

- Sana inanmıyorum. Yanlış sözcükler kullanıyorsun. Konuşmayı bilmiyorsun. Deli, denmez. Tımarhane, denmez. Annemi sevmediğin için böyle konuşuyorsun.

- Bale kursuna devam ediyor musun?

- Hayır.

- Sana ne demiştim?

- “Balerin olmak için çok şişkosun.” demiştin.

- Gördün mü? Bana inanmak zorundasın. Anlattıklarım tamamen gerçek. O insanlar, evlerinde fareler gibi sessiz yaşamak zorundalar çünkü delilerin kulakları çok keskin ve en ufak bir sesi algılayabiliyor. Birileri gürültü yaparsa, deliler gidip onları öldürüyor. Ya da, daha kötüsü, onları da delirtiyorlar.

- Nasıl?

- Isırıyorlar. Bir deli tarafından ısırılırsan sen de delirirsin. Bu yüzden sayıları her geçen gün artıyor.

- Zombiler gibi.

- Düşünsene, o zavallı insanlar evlerinde müzik bile dinleyemiyorlar.

- Annemle babam uyuduktan sonra seninle dans ederdik. Hatırlıyor musun?

- Artık hiçbir şey hatırlayamıyorum.

- Müziğin sesini açmamız yasaktı. Biz de müziksiz dans ederdik. Yer gıcır gıcır sesler çıkarırdı. Sen ıslık çalardın.

- Fareler gibi. Ne kadar korkunç. Bunları hatırlamadığım için şanslıyım.

- Annemi neden sevmiyorsun?

- Dinle. Orası o kadar korkunç bir yer ki, sokakta yürürken başına ne geleceğini asla bilemiyorsun. Her yer yıkık dökük. Pislik içinde. Binalar rutubetten simsiyah olmuş. Hep yağmur yağıyor. Dediler ki, tımarhaneleri otel yaptıklarından beri hiç güneş yüzü görmemişler. Hep yağmur yağmış. Tabii çöpler ve deliler ve yağmur ve yıkık dökük siyah binalar turistlerin ilgisini çekmiyor. Oteller sinek avlıyor. Oraya hiç kimse gitmiyor. Hiç kimse! Sadece..

- Tavuklar ve sen.

- Tavuklar ve ben.

- Bir daha asla tavuk yemeyeceğim.

- Annemin yaptığı hiçbir şeyi yememelisin.

- Neden?

- Bunu sana söyleyemem.

- Annemin yemeklerini seviyorum.

- Seni zehirliyor.

- Kıskanıyorsun.

- Senin kıskanılacak hiçbir tarafın yok.

- Insanlara ne olmuş?

- Sen beni dinlemiyor musun? İnsanlar evlerinden çıkamıyor. Açlıktan ölüyorlar. Deliler bütün dükkanları yağmalamışlar, yiyecek yok. Su yok. Insanların karınları şişiyor ve hafızalarını kaybediyorlar. Ölmeden once en yakınlarını bile tanımıyorlar. Öldüklerinde, iç organları evin her yerine dağılıyor. Bütün o süslü biblolara, kadife koltuklara, beyaz perdelere kan ve bağırsak bulaşıyor.

- Bizim de kadife koltuğumuz var.

- Hatırlamıyorum.

- Yiyecek yoksa, onlar hayatta kalmayı nasıl beceriyorlar?

- Deliler mi?

- Böyle söyleme.

- Tavuklar! Bunu nasıl anlamazsın! Tavukları canlı canlı yiyorlar! Boyunlarını koparıyorlar ve kanlarını içiyorlar. Sonra, tüylerini bile yolmadan hepsini midelerine indiriyorlar.

- Tavuklar oraya nasıl gidiyor? Kendi kendilerine trene biniyor olamazlar.

- Hayır, kendi kendilerine trene binmiyorlar.

- Tavukları oraya kim gönderiyor?

- Bunu bilmiyor musun gerçekten?

- Kim böyle bir şey yapabilir?

- Annem.

- Hayır.

- Annem her gece tavukları trene bindiriyor. Tek başına, saatlerce bu işle uğraşıyor. Ve onları, aç kalmasınlar diye delilere gönderiyor.

- Sana inanmıyorum.

- Annem neden hep yorgun sence? Neden gündüzleri hep uyuyor?

- Bilmiyorum.

- Ağlama. Sana üzüleceğini söylemiştim. Bir daha sana hiçbir şey anlatmayacağım.

- Sen gidince, babam yine sigara içmeye başladı.

- Bu benim yaşadıklarımın yanında hiç kalır! Deliler beni çok korkuttu. Hiçbir şey bilmiyorsun. Giysilerimi istediler, paramı, yiyeceklerimi, her şeyimi istediler. Kaçmaya çalıştım, ama beni kovaladılar. Soyuldum, anladın mı? Soyuldum. Orası bu kadar korkunç bir yer işte.

- Sana bağırdılar mı?

- Kollarımı sıktılar ve iğneler batırdılar ve morarttılar. Saçlarımı kestiler. Beni bağladılar. Elbiselerimi parçaladılar. Kalbimi ve beynimi söküp yediler. Bana en olmadık küfürleri ettiler, tabii kendi dillerinde.

- Onların dillerini bilmiyorsun.

- Biliyorum. Orada kaldığım sure boyunca bir sürü şey öğrendim.

- Bir şey söyle.

- Ne?

- Merhaba, nasılsın, arkadaş olabilir miyiz?

- Onların dilinde böyle sözcükler yok.

- Ellerinden nasıl kurtuldun?

- Deliler etrafımda çember olmuşlar, gitmeme izin vermiyorlardı. Beni de onlardan biri yapmak istiyorlardı. Beni ısırmak istediler. Bana sarıldılar. Iğrenç kokuyorlardı. Onlara katılmamı istediler. Onlar gibi delirmemi ve suç işlememi ve sokaklara çişimi yapmamı istediler. O sırada, etraf birden aydınlandı ve dönüp baktığımızda, oradaydı, George Clooney, elinde viski bardağı ve purosuyla gökyüzüne yükseliyordu. Bedeni ışık saçıyordu. Açık renk bir takım elbise giymişti. Gömleğinin düğmeleri açıktı. Gözlerimin içine baktı ve o an, kafamın içinde bir ses duydum. Tim’in sesini duydum!

- Sana ne dedi?

- Beni kurtarmaya geldiğini söyledi. En başından beri beni kurtarmak istediğini söyledi. Ondan kaçmakla hata yaptığımı söyledi. Kötü bir hayalet olmadığını söyledi. Sonra, muhteşem ve görkemli ve kocaman malikanesinde verdiği partilerden bahsetti.

- Orada olmak istemezdim.

- Deliler hipnotize olmuşlar gibi George Clooney’e, George’e, Tim’e doğru yürümeye başladılar. Ellerini, gökyüzündeki ışığa doğru havaya kaldırdılar ve durdular. Saatlerce durdular. Günlerce. Sonra teker teker yere düştüler ve bedenleri alev aldı. Yanarak öldüler. Hepsi. Teker teker.

- Sen normal değilsin.

- Sen normal değilsin. Hiçbir şey bilmiyorsun. Seni Tim’e şikayet edeceğim.

- Özür dilerim. Böyle şeyler söylememeliyim, biliyorum.

- Senin hiç çocuğun olmayacak.

- Nereden biliyorsun?

- Bana inanmak zorundasın. Sana hiç yalan söyledim mi?

- Sana inanmıyorum.

- Asla ünlü olamayacaksın.

- Ünlü olmak istemiyorum. Hayalet olmak da istemiyorum.

- Zaten olamayacaksın.

- Gitmemeliydin. Babam çok üzüldü.

- Tim’in beni öldürmek istediğini sanmıştım. Aslında beni kurtarmaya çalışıyormuş. Bana kalbimi ve beynimi geri verdi.

- Ona teşekkür etmelisin.

- Dönüşte, trene binmeme izin vermedi. Trenlerin çok korkunç olduğunu söyledi. Aslında, bütün hayaletler gibi o da tavuklardan korkuyor. Beni özel uçağıyla, buraya getirdi.

- Bu bahçeye mi?

- Evet, uçak tam buraya kondu. Bu bahçeye. Şu ağacın üstüne. Şu gördüğün yol, malikanesine giden yol. Orada her yer bembeyaz. Tim, delilere karşı bu kadar cesur olduğum için bunu hak ettiğimi söylüyor. Orada kendime ait bir odam bile var.

- Sen gittikten sonra, benim de kendime ait bir odam oldu.

- Bunlardan bahsetmeni istemiyorum. Bunu sana yasaklıyorum. Anladın mı? Odalardan ve kadife koltuklardan ve evlerden ve malikanelerden ve karanlık sokaklardan bahsetmek yok.

- Uçağa binmek nasıl bir şey?

- Bulutların üstünde film izlemek gibi. Ama bir sure sonra her şey çok parlak oluyor ve hiçbir şey göremiyorsun.

- Orada olmak isterdim.

- Annemi engellemek zorundasın.

- Bunu yapamam.

- Geceleri onun başında nöbet tutmak zorundasın. Ve hiç uyumamalısın. Yoksa yine evden kaçar ve tavukları trene bindirip delilere gönderir. O zaman ne olur biliyor musun?

- Onlar yanarak öldüler. Artık tavuk yiyemezler.

- Tavuklar onları diriltebilir, bunu bilmiyor muydun? Eğer hiç uyumazsan ve annemin başında nöbet tutarsan, yüzlerce ve binlerce ve milyonlarca insanın hayatını kurtarmış olacaksın. Bunu istemez misin?

- George Clooney’e aşık mısın?

- O çok yaşlı. Annemden ve babamdan bile daha yaşlı. Hem, ben annem gibi değilim.

- Gitmemeliydin.

- Tim, bunu yapmak zorunda olduğunu söylüyor. Insanların hayatı buna bağlı.

- Beni onunla tanıştıracak mısın?

- Şu an havuzbaşında bir parti veriyor. Bütün Hollywood orada ve hiç kimse onun bir hayalet olduğunu bilmiyor. Onu rahatsız edemeyiz. Ama dediklerimi yaparsan seni onunla tanıştırırım.

- Sen gidince…

- Biliyorum, biliyorum. Bu kadar hassas olma. Her şeye üzülüyorsun. Daha anlatacak çok şeyim var ama böyle yaptığın için sana hiçbir şey anlatmayacağım.

- Hepimiz çok üzülüyoruz.

- Annemin üzülmediğine eminim.

- O da üzülüyor.

- Onu durdurmalısın. Bana söz ver.

- Yapamam.

- O zaman buraya bir daha gelemezsin. Tim’in korumaları seni içeriye almazlar. Onunla tanışamazsın, partilere gidemezsin ve beni bir daha asla göremezsin.

- Lütfen!

- Dediğimi yapacak mısın?

- Hiç uyumayacağım.

- Bu yeterli değil.

- Ne istersen yapacağım.

- Annemi izlemeni istiyorum. Eninde sonunda evden kaçacak ve trene gidecektir. Onu, tavukları trene yüklerken bulup köşeye kıstıracaksın. Bunu yapabilir misin?

- Buna gücüm yeter mi, bilmiyorum.

- Annemden daha güçlüsün. Annem tüy gibi hafiftir.

- Sonra?

- Sonra onu iteceksin.

- Itecek miyim?

- Zamanlaman çok önemli. Onu trene ittiğin anda kapılar kapanacak ve tren hareket edecek. Ne kadar çırpınsa da dışarı çıkamayacak. Bunu becerebilir misin?

- Bunu yaparsam beni Tim’le tanıştıracak mısın? Partilere gidecek miyiz? Eve dönecek misin?

- Düşüneceğim.

- Anneme ne olacak?

- Trenden inecek.

- Sonra?

- …

- Ne zaman geri dönecek?

- …

- Bu adamlar kim?

- Tim’in korumaları.

- Buraya geliyorlar.

- Biliyorum.

- Seni çağırıyorlar. Ne yapacaksın?

- Sen dediklerimi yap, yeter.

- Neden başımızda dikiliyorlar?

- Gitmeliyim. Tim’in bana ihtiyacı var.

- Annem George Clooney’le tanışmayı çok isterdi. Onun bir hayalet olduğunu bilse çok üzülürdü.

- Bu bir sır, unutma.

- Yine geleceğim.

- Ve o zaman birlikte eve, babamın yanına döneceğiz.

Vampirizm

2009-12-15T15:35:00.004+02:00

(31.07.2009-Radikal Kitap'ta yayımlandı.)

Vampir mitleri her geçen gün değişiyor, vampirizm kuralları alt üst oluyor. Ama “güneşte parlayan vampir mi olurmuş” demek yerine, bu heyecan verici değişimin altında yatan anlamları görmeye çalışmakta fayda var. Nelerin değiştiği kadar, nelerin aynı kaldığı da önemli. Vampirliğin özünü kavrayanlar, sarımsak meselesine bu kadar takılmayacaklardır. Blade, Vampire Hunter D ve Dampyr gibi melezler ve çocuk doğuran, geleceği gören vampirler, ‘vampir’ algımızı uzun zaman önce değiştirdi. Yine de, bir kez daha deneyelim: Bir an için, onun gerçekleri yazdığını varsayalım. Bir an için, onun ‘melek yüzlü şeytan’la gerçekten tanıştığını kabul edelim. Ve inanalım: Çünkü kökleri Lilith’e uzanan vampir efsanesi, tek bir beyefendinin şiiriyle, hiç bu kadar gerçekçi görünmemişti…

Baudelaire, Le Vampire…bize onlar hakkında bilmemiz gereken her şeyi anlatıyor:

“Sen ki bir hançer gibi

Sızlayan kalbime daldın

Sen iblisler gibi güçlü

Çılgın ve süslü geldin.”

Vampir korkusu, ölüm korkusu değildir. Vampir, yaşama ya da ölüme ait değildir. Genç ve ölümsüzdür. Kurbanlarına vadettiği kanlı bir acı değil, kanlı bir zevktir. (Vampirin dişlerini geçirdiği kurban, çoğu zaman başını geriye atıp gözlerini kapatır ve yarı aralık dudaklarında, şehvetli bir gülümseme belirir.) Vampir korkusu, baştan çıkarılmanın korkusudur. Ve vampir çoğu zaman hem korkulan, hem de arzulanan bir figürdür. O kadar güzeldir ki, kalpleri sızlatır.

Televizyon tarihinin en çekici ‘ruh sahibi’ vampir karakterlerinden Angel, karizmatik bir gülüşle “Le Vampire”yi okuyarak eski günleri yadeder. Baudelaire’le ‘oynadığı’, onu çıldırtığı zamanları. Angel (Angelus) sıkılıp gitmiş ama Baudelaire onu unutamamıştır. Ve sonunda, ileride Kötülük Çiçekleri’nde yer alacak olan bu şiiri yazar. Şair, baştan çıkarılmış ve bundan zevk almıştır. Ama fantezilere fazla kapılmadan önce, şu “güçlü, çılgın ve süslü” meselesine geri dönelim:

Aristokrasi! Sarımsak, tabii ki ‘alt tabaka’nın besinidir. Vampirler, besin zincirinin en tepesinde yer alırlar. Aynada görünmezler, sinsidirler. Haçtan ve kutsal sudan korkarlar, çünkü şeytanın tarafındadırlar. Kızdıklarında ya da acıktıklarında vampir yüzüne bürünürler, iki yüzlüdürler. Yanık ten, halka özgüdür, onlar güneşe çıkmazlar, çıkarlarsa ölürler. Geceleri yarasaya dönüşüp, sisler içinde kaybolabilirler. Tabutta uyurlar. Bazıları uçabilir. Hiçbirinin vicdanı ya da ruhu yoktur. Fırfırlı gömlekleriyle, kol düğmeleriyle, kadife ceketleriyle, çok güzel, çok zengin ve çok süslüdürler. (Tabii ‘zamane kızları’ için modası geçmiş bir şey bu. Buffy the Vampire Slayer’da Spike, Drakula’nın süsleriyle, şatosuyla ve kibar aksanıyla dalga geçer ve ‘bana hala on dolar borcu var, önce onu ödesin’ der.) En azından, 18. yüzyılda durum böyleydi.

18. yüzyılda vampirler, Alman şiirinin erotik figürleri olarak varlıklarını sürdürdüler. Yüzyılın sonlarına doğru İngiliz şiirinde de popüler oldular, ama 1818’de İsviçre’de yapılan o meşhur ‘toplantı’ya kadar, onları –o zamanlar ‘kadın işi’ denilip küçümsenen roman türüyle- ölümsüzleştirmek kimsenin aklına gelmedi.

Tıpkı Ken Russell’in 1986 tarihli filmi Gothic’te anlattığı gibi, bir göl kenarında, muhteşem bir malikanede toplandılar. Shelley, Byron ve Doktor Polidori. Absent eşliğinde anlatılan hikayelerden sonra, Mary Shelley, Frankenstein’ı yarattı. Ama o gecenin bir önemi daha vardı: Bir süredir vampirlerle ilgili saplantılı şiirler yazan İngiliz şair Lord Byron, doktorunun kanına girmeyi başardı ve sonunda Polidori, The Vampyre’yi yazdı. Polidori’nin hayat verdiği ve ilk modern vampir olarak kabul edilen Lord Ruthven karakteri, gücüyle, çılgınlığıyla ve süsüyle, Lord Byron’un ta kendisiydi. (Vampirlere inananlar, ‘tehlikeli ve çılgın şair’ Byron’un hala aramızda dolaştığını kolaylıkla düşünebilirler.) Polidorinin vampir romanı, neo-gotik türünün başlangıcı oldu ve arkası su gibi geldi. Ancak sonraları Bram Stoker’in de editörlüğünü yapacak olan Sheridan le Fanu’nun Carmilla’sındaki lezbiyen vampirler çabuk unutuldu ve –herkesin diline doladığı Romanya prensi Kazıklı Voyvoda-Vlad Tepeş dışında- bilinen ilk vampirin bir kadın olmasına rağmen, vampirler karşımıza uzun bir süre ‘çekici ve kötü’ erkekler olarak çıkmaya devam ettiler. Bunun sorumlusu, Drakula’ydı.

“Horlanmış yalnız ruhumdan

Yatağını sermeye bak

Zincire vurulmuş gibi

Sevip bağlandığım alçak.”

Vampirin baştan çıkarıcılığı, yalnızca ölümsüz-ölümcül olmasında değil, ‘yasak meyve’ olmasında yatar. İleride Buffy, bu yasağı delip Angel’le, Spike’le hatta bir geceliğine, Drakula’yla birlikte olup, Alacakaranlık’taki Bella ve Edward aşkının öncüsü olacaktır ve bu, Lord Ruthven, Kanlı Kontes-Elizabeth (Erzsebet) Bathory ve Kazıklı Voyvoda-Vlad Tepeş kırması Drakula’nın bıraktığı –vampir avcısı Van Helsing hariç- en önemli miras olarak görülmelidir.

Ama bir kadın, bir vampire aşık olacaksa, o vampirin sadece ‘kötü’ olması, elbette yetmeyecekti. Çekici ve baştan çıkarıcı olması gerekiyordu, aynı zamanda da sonsuz gençlik-güzellik vaatleriyle dolu olması. Murnau 1922’de Drakula’yı beyazperdeye uyarladı. Sessiz filmin siyah-beyaz vampiri Nosferatu iyiydi, hoştu ama dişleri bir felaketti. Onu mezuniyetinize çağıramazdınız, garip kaçardı. Anne Rice bunun farkındaydı. Bu yüzden, zamanla ön dişler gitti, sivri ve erkeksi köpek dişleri geldi. Uzun tırnakların yerini manikürlü eller aldı. Dağınık saçlar, çarpık gülümsemeler ve romantik döneme özgü tüm ‘dandy’ cazibe unsurları, bir araya geldi ve Anne Rice’nin vampirleri, yetmişli yıllara damgasını vurdu.

Rice’nin Vampir Günceleri’ndeki ölümsüz erkekler, kıllarını bile kıpırdatmadan kadınları baştan çıkarıyorlardı. Işkence görmüş ‘düşmüş’ vampir (Vampirle Görüşme’de çöplüklerde dolaşıp fare avlayan Brad Pitt), şefkat ve şehvet duygularını aynı anda tetikleyen bir yasak meyveydi. Bir ‘ruh’la lanetlenmiş Angel, çıplak ve yaralı bedenini çekingen bakışlarla teşhir ederken, ‘kötü’ vampir Spike, “İnsanlar hala bu Anne Rice saçmalıklarına kanıyor mu?” diyordu. Tabii ki kanıyorduk. Laurell Hamilton’un vampir avcısı Anita Blake hiçbir şeyi alt üst etmiş filan sayılmazdı. Ama hala bir şeyler eksikti. Angel kendi seçimiyle ‘iyi’ olmamıştı, sürekli acı çekiyordu ve karanlık tarafın cazibesine kapılıp da Angelus’a dönüşmediği zamanlar dışında, arzulanmayı reddeden, biraz fazla dostane bir tarafı vardı. Daha kötü, daha çekici, daha eğlenceli bir ‘iyi’ye ihtiyaç vardı. Spike. Kendi isteğiyle ‘ruh’unu kazandı, sevdiği kadın için ‘dünyayı kurtarmak’ gibi fedakarlıklar yaptı ve arzularını hiçbir zaman gizlemedi. Kilisede –tabii ki çıplak- bedeniyle sarıldığı dev haç onu yakarken bile halinden memnundu. Bir kadın başka ne isteyebilir?

“Nasıl kumarbaz kumara

Nasıl şişesine sarhoş

Nasıl kurtlarına bir leş

Bağlandıysa. –lanet sana.”

Baudelaire, Angelus’un sadece kaşına gözüne bağlanmamıştı belli ki. Her yazarın vampirlik kurallarını baştan yazdığı şu günlerde vampirlere yüklenen anlamlar –kaçınılmaz bir biçimde- 18. yüzyıl erotizminin (cinsel birleşmenin ya da şehvet düşkünlüğünün sonucu olarak ‘veba’) dışına taşıyor. Uyuşturucu bağımlılığı (yine Buffy’den örnek vereceğim) vampirizmin ayrılmaz bir parçası haline geldi. Buffy’nin sevgilisi Riley, sistemdeki kara delikleri görüp ordudan ayrıldıktan sonra kendini ‘uyuşturucu’ya veriyor: Gecelerini bir batakhanede, kendini –çoğunlukla bileklerini- vampirlere ısırttırarak geçiriyor ve her küçük ‘doz’ ısırıkla göz bebekleri biraz daha küçülürken, kendinden geçiyor. Tabii seksenli yılların kült filmlerinden Lost Boys’taki Kiefer Sutherland’i de es geçmek olmaz.

Ama bağımlılık türlü türlü olabilir. Tüketim, en büyük zaaftır. Buffy’de vampirler, insanları kaçırıp bir fabrikaya götürüyorlar. Seri üretim kan. Kapitalizmin tükettiği, aslında biziz, deniyor. Bir tüketim nesnesi olarak ‘vampir’ ise, Alacakaranlık’ta karşımıza çıkıyor. Ama bundan önce, Macar kontesi Elizabeth Bathory’i analım:

“Özgürlüğüm boynuna

Bir pala insin istedim

Alçaldım kalleş zehire

Bana bunu ödet istedim.”

‘Kanlı Kontes’i altı yüzden fazla genç-bakire kızı öldürmeye iten, gençlik saplantısıydı. Kızların kanının cildine iyi geldiğine ve onu gençleştirdiğine inanıyordu. Zamanla saplantısı büyüdü, buna bağımlı hale geldi. Ve kendini, gerçek bir vampire dönüştürdü.

Bathory’inin arzusu, bugün bir sektöre hayat vermiş olabilir, ancak burada sözü edilen, başka türlü bir şey. Içten ya da dıştan, hiç yaşlanmamak. Doğu Avrupa topraklarından doğan bir mit, Amerikan kültürüne uyarlandığında, gençliğin en büyük erdem – ve tüketim malzemesi- olması da kaçınılmaz. Debussy dinleyen, yüksek sanat düşkünü, bol diplomalı zengin çocukları bu kadar cazip kılan nedir? Stephanie Meyer’in kitaplarının –ve filmin- tek özelliğinin, liseli aşıklardan birinin vampir (ama ‘doğru dürüst bir vampir’ bile değil) olması doğru değil. Alacakaranlık’taki ‘vampirlik’, gençlik, güzellik ve zayıflık saplantısı olan bir kültürün hastalıklarına, anoreksiya/blumia nevroza’ya işaret ediyor. Hiç yemek yemeyen bu çok ‘cool’ çocuklar, güzel giyinip, güzel arabalara biniyorlar. Esas oğlan Edward ise, güneşin altında ‘manyak elmaslar gibi’ parlıyor. Neden olmasın? Sonuçta en değerli tüketim/arzu nesnelerinden biri olan pırlanta, kan dökülerek elde edilir.

‘Vampir’in bu kadar çok yan anlamı varken, yüzyıllardır başı çeken altmetnin –cinselliğin- artık ‘metnin kendisine dönüşmesi’ de kaçınılmaz. Yine Buffy’den bir sahne:

İnsanları ısırmaması için kafasına çip takılan ama bundan habersiz olan ‘kötü vampir’ Spike, Buffy’nin arkadaşı Willow’un odasına gelir ve onu ısırmaya çalışır. Başaramaz ve –kaba bir özetle- şunlar konuşulur:

Willow: Bu her vampirin başına gelir…

Spike: Benim değil!

W: Benim yüzümden, değil mi? Ben vampirlerin dişlerini geçirmek istediği türden bir kız değilim. Daha çok “benim kızkardeşim gibisin” dedikleri türden biriyim.

Ve Le Vampire’ye dönecek olursak:

“Heyhat! Zehir de pala da

Hafife aldılar beni.

Dediler: Pis bir kölesin,

Kurtarmaya değmez seni

Budala! Çabalarımız

Seni ondan kurtarsa da

Hortlayıp öpücüklerden

Doğacak bir vampir daha.”*

Yeraltı kulüplerinde takılıp, umutsuzca vampire dönüştürülmeyi –kurtarılmayı- bekleyen Goth’lardan söz ediliyor. İnsanlar vampir, vampirler insan olmak istiyor. İnsanların vampirlere olan hayranlığı, vampirliğe geçiş töreni kurallarını (bir vampirin önce kanınızı içmesi ve sonrasında, siz ölmeden hemen önce size kendi kanını içirmesi gerekir) hala ayakta tutuyor. Vampirliğinden acı çeken modern vampir ise, güneşlenmeyi, yemek yemeyi ve sonunda ‘kız’a sahip olmayı arzuluyor. Bu arada, değişimin kaçınılmaz bir sonucu olarak, popüler kültürde iz bırakmış vampir kişilikler ve ‘kadınları’, hayranları tarafından yeniden eşleştiriliyor. Belki ileride sadece bu konu üzerine bir çok postmodern vampir kitabı yazılacak ama şimdilik, kulağa garip geliyor: Lestat, Spike’ye ‘serseri’ derdi, Buffy Edward’ı çocuksu bulurdu, Elizabeth Bathory ise, Bella’nın kanında yıkanmak isterdi muhtemelen…

Son bir not: Konuyla ilgili daha fazla bilgi için, geçtiğimiz senelerde Independent Scholars’ın girişimleriye İstanbul’da düzenlenen Buffyverse (Buffy the Vampire Slayer evreni) konferansının metinlerine bakılabilir.

*Baudelaire, Kötülük Çiçekleri, Erdoğan Alkan çevirisi.

Vampir edebiyatından seçmeler:

*18.yüzyıl sonlarında Heinrich August Ossenfelder (The Vampire), August Bürger (Lenore) ve Goethe (Die Braut von Corinth-Corinth’in Gelini) şiirlerini yazdılar.

*Lord Byron, 1813’te The Giaour şiirinde, vampirleri anlattı. Altı yıl sonra, Byron’un doktoru Polidori, şairin etkisiyle, İngilizce’de yazılmış ilk vampir romanını, The Vampyre’yi yazdı.

*Bram Stoker’in 1897 tarihli romanı Drakula, vampirlerin popülerliğini arttırdı. Kont Drakula ve vampir avcısı Van Helsing, bir çok kez sinemaya uyarlandı.

*Anne Rice’nin Vampir Günceleri, yetmişli yılların en sevilen vampir serilerinden biri oldu. Vampirle Görüşme ise, en sevilen vampir filmlerinden biri.

*Angela Sommer Bodenburg’un Küçük Vampir serisi, seksenli yılların çocuklarına, vampirlerin ürkütücü canavarlar olmadıklarını gösterdi.

*Laurell K. Hamilton’ın Anita Blake serisi, doksanların erotizm anlayışının bir yansımasıydı. Hamilton’ın romanları (ve sonrasında Anita Blake çizgiromanları) ‘vampirizm’ algısını ve bilindik vampir rollerini alt üst etmeyi amaçladı.

*İkibinler. Stephenie Meyer’in Alacakaranlık serisi, vampirlerin yeniden moda olmasına sebep oldu. Alacakaranlık’ın filmini takiben, Buffy the Vampire Slayer ve Angel etkilerinin de çokça hissedildiği televizyon dizileri, seri bir biçimde üretilmeye başlandı. Sonrasında, genç yazar Richelle Mead, 2007’de yayınlanan Vampir Akademisi serisinde, melez vampirlerin (dampirlerin) ve ölümlü vampirlerin fantastik evrenini anlattı. Charlaine Harris’in Şehir Ölüsü ve Gündüz Ölüsü gibi isimleri olan Güneyli Vampir polisiyeleri ise, Anita Blake hayranlarını mutlu etti. True Blood gibi vampir dizilerine ilham vermiş –şimdilik- dokuz kitaptan oluşan bu seride, Sookie isminde, düşünceleri okuma gibi bir ‘beceriksizliği’ olan garson kızla ‘kötü şöhretli’ vampirin ilişkisi anlatılıyor.

Wirrow

2009-12-03T12:38:00.002+02:00

Iamundernodisguise

2009-11-19T17:01:00.002+02:00

I am neither breather nor speaker
I am neither walker nor sleeper
I am neither sister brother son nor daughter
Solely in my chest is my heart a drum of water

I am under no disguise

School of Seven Bells (Alpinisms)

Study of a Peacock

2009-11-18T13:38:00.003+02:00

"Sanatınız, sevdiğiniz bir şeyin övgüsü olmalıdır. Yalnızca bir taşın ya da bir deniz kabuğunun övgüsü olabilir bu."

John Ruskin

Yeah!!!

2009-11-05T17:52:00.003+02:00

I found this picture on ffffound!. Who are they?!?

Karikatürist

2009-11-05T17:16:00.004+02:00

The Yazar'ın çizeri Emir Yardımcı ile birlikte yaptığımız üç yeni bant karikatür. Karikatürist tiplemesinin şimdilik devamı gelmeyecek, ileride belki...

Dünya'nın İlk İnsanları Hansel ve Gretel'di

2009-11-05T13:28:00.005+02:00

Neils Vogel'in kitabı, çocukken en sevdiğim kitaplardan biriydi. Baskısı tükenmiş. Çocuklar neler demiş diye kitabı yeniden okudum. Küçükken işaretlediğim bölümler:

Fransa biraz acayip bir ülkedir. Fransızlar salyangoz ve kurbağa yiyerek beslenir, üstelik birbirleriyle sol elle merhabalaşırlar. Başkent Paris'te Eyfel Kulesi denen acayip bir kule vardır. Son çare olarak burayı deneyenlerin sayısı epey fazladır.

İtalya'nın güneyinde Brezilya isimli küçük bir ada vardır. Bu adada insanların başlıca geçim kaynağı makarna, zeytin ve Mafya'dır.

Hayvanların da kanibal olanı vardır. Örneğin domuzlar kendi kendilerini yiyebilirler.

İnek öküzle buzağı yapmak için birleşir, öküzse canı istediği için.

Vejetaryen biri tabii ki sigara içebilir. Çünkü tütün de bir bitkidir ve tümüyle zararsızdır.

Ölünce bir çiçeğe dönüşürüz. Bazıları yakılıp bir vazoya konur.

Vantrolog, bir adamın kolunda oturan ve neredeyse bir insan gibi konuşan bir köpektir.

Nobel ödülü her yıl, yılın en iyi giyinen kişisine verilir.

Dünyanın ilk insanlarından biri de Hansel ve Gretel idi. Bir ormanda yaşar, her gün pasta yerlerdi.

Operada arada bir tepeye yükselen sopranodur. Bu, kulağa korkunç gelir. Annem de mutfakta yalnızken neredeyse camlar çınlar.

Gelecekteki en önemli şey barıştır. Sanırım kesinlikle şöyle diyebiliriz: Barış olmadan gelecek olmaz ve tersi, gelecek olmadan barış olmaz.

Bir zenciyle bir beyaz aslında tıpatıp aynıdır. Aralarındaki tek fark zencinin kıvırcık saçlı olmasıdır.

Atomlar dünyadaki en küçük şeylerdir. Güney Amerika'daki yerlerde bulunurlar ki oralara da gitmek çok zordur.

100 yıl sonra hepimiz bir uzay aracının içinde oturmuş uzak bir gezegene doğru yol alıyor olacağız. Yıldız Savaşları'na katılmış da olabiliriz. Yiyecekler artık ekmek ve domuz pirzolası şeklinde olmayacak; haftada bir hap yutmak yetecek. O zaman da bulaşık diye bir şey kalmayacak. Ev kadını olmak müthiş cansıkıcı bir şey haline gelecek.

Ohmmm

2009-09-04T15:10:00.003+03:00

thewritercomics.blogspot.com

Ghost World

2009-07-21T14:56:00.002+03:00

The Yazar

2009-07-13T15:36:00.002+03:00

Gg

2009-07-13T15:04:00.002+03:00

Chris Priestley

2009-06-30T13:07:00.002+03:00

Rock me Amadeus!

2009-06-13T12:31:00.002+03:00

Comic by Julia Scheele.

Not so Super Heroes

2009-06-09T12:00:00.002+03:00

Comic by Tara McPherson, one of my favourite artists.

Flight of the Conchords

2009-06-06T18:23:00.003+03:00

What the folk?!

:)))

Free

2009-05-28T12:18:00.003+03:00

Comic by Julia Scheele

When

2009-05-20T15:40:00.000+03:00

When you come near to me
I go away
What is not clear for me
I go away
What is not here for me
I go away
I go away
I go away

Vincent Gallo

.....

Rachel Papo

2009-05-04T20:18:00.004+03:00

Project called "Desperately Perfect". Photographs by Rachel Papo.
Reminds me "the Book of Proper Names" by Amelie Nothomb...

Who wants to be an artist?

2009-04-16T17:53:00.003+03:00

It's always good to know that you're not alone...:)

Comic by Richard Cowdry

The Writer Blog

2009-04-13T10:55:00.001+03:00

http://thewritercomics.blogspot.com/

The Writer: Our New Comic!!!

2009-04-07T21:41:00.004+03:00

The Writer is the new online comic by me and Emir Yardımcı. It's about a super-intellectual-geek writer, who likes shoes a little bit too much!

Here's the very first strip, enjoy!:)

The Writer blog is coming soon...

Idiots and Angels

2009-04-07T00:24:00.003+03:00

Bill Plympton'un filmi. Festivalde seyrettim, çoook sevdim. Müzikleri de harika. Başında çok komik bir kısa film vardı bir de...:)

I love Mondays!

2009-04-06T12:33:00.002+03:00

Comic by Julia Scheele

Becky Cloonan

2009-04-02T11:59:00.005+03:00

These days 'comics rule everything around me'. I need humor everyday... and i am obsessed with Becky Cloonan's Comic Attack!

I just need some space!!!

2009-04-01T11:28:00.007+03:00

comic by Lizz Lunney